Życzę Ci krótkimi wyrazy, byś nie padł ofiarą zarazy. Epidemie w piśmiennictwie XIX wieku

Opracowanie i wstęp: Ewa Krawiecka

Rok wydania: 2022

Liczba stron: 250

Okładka: miękka

Format: 14,5 cm x 20,5 cm

Sytuacje graniczne, jakimi są choroby, epidemie, lęk przed cierpieniem fizycznym i psychicznym, zagładą (jednostki, wspólnoty), od starożytności budziły grozę, pobudzały do szukania przyczyn w świecie realnym i pozazmysłowym (np. jako kara czy dopust sił nadprzyrodzonych). Efektem zmierzenia się z egzystencjalnymi koniecznościami były rozmaite próby opisu, wytłumaczenia przyczyn, przewidywanie i odkrywanie symptomów, dochodzenie do sensu owych niepożądanych a jednocześnie nieodwołalnych wydarzeń. Wywoływały ekstremalne reakcje; od całkowitej negacji aż po rezygnację i przyjęcie realiów zmuszające do konsolidacji wszelkich sił i sposobów do walki z zagrożeniami. Sytuacje graniczne w „pamięci świata” były pretekstem do rozkwitu przemyśleń natury etycznej, filozoficznej, religijnej oraz inspiracją do szukania skutecznych remediów. Zostały uwiecznione piórem kronikarzy, twórców wszystkich dziedzin sztuki, nauki i wszelakich sposobów ekspresji. Wiek XIX zyskał wiele metaforycznych przydomków: wiek pary, wiek postępu, piękny wiek to tylko niektóre wskazujące na ogromne nadzieje pokładane w rozkwicie wynalazczości i dominancie rozumności, prymacie nauki. A jednak entuzjastów „szkiełka i oka” nie ominęły wyzwania sytuacji granicznych dawnych wieków i znacznie mniej racjonalistycznych przodków. Przedmiotem publikacji są XIX wieczne teksty, druki ulotne, literatura użytkowa, będące świadectwem doświadczenia zaraz, chorób zakaźnych i epidemii oraz zmagań z nimi wraz ze środkami i sposobami prewencji zaskakująco analogiczne do czasu pandemii koronawirusa, która stała się wyzwaniem człowieka XXI wieku.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Wstęp - Ewa Krawiecka - Epidemie jako doświadczenie graniczne w  epoce postępu i pary /9

TEKSTY

Ignacy Zielewicz - Z dziejów epidemij w dawnej Polsce /67

Karol Ferdynand Dworzaczek - O epidemiach w ogólności, o morowej zarazie i o ospie w szczególności /86

Franciszek Giedroyć - Mór w Polsce w wiekach ubiegłych: zarys historyczny  /97

Sem - Z ziemi zarazy /108

Palec Boży /117

J.C. Debreyne - Semjotyka czyli wiadomości praktyczne o chorobach ciężkich i śmiertelnych  /123

Franciszek Antoni Ignacy Ludwik Brandt - Przepisy głownieysze do zapobieżenia gorączce szpitalney (typhus) łożnicą zwaney: poskromienia epidemii takiey, jeżeli się już pokazała i ochronienia od zarazy osób dozorem, leczeniem, lub posługą szpitali trudniacych się /129

Publicandum względem użycia środków zabezpieczających przeciw żółtej Febrze  /134

Teodor Tripplin - Hygiena Polska czyli sztuka zachowania zdrowia, przedłużenia życia i uchronienia się od chorób, zastosowana do użytku popularnego z szczególnym poglądem na okoliczności w naszym kraju i klimacie wpłynąć mogące na tworzenie się słabości, cierpień i chorób /136

Instrukcja dla urzędów powiatowych i zwierzchności miejscowych na czas zbliżania się lub wybuchu cholery epidemicznej /145

O środkach zaradczych w epidemii cholery w r. 1852 w Królestwie Polskiem przedsiębranych z dołączeniem wiadomości lekarskich i statystycznych wydano z upoważnienia rządowego /149

Szczęsny Ludolub [Feliks Erazm Maciejowski] - Prawidła ochrony prywatnej w czasie zbliżania i pojawienia się cholery azjatyckiej, z obecnego stanowiska umiejętności lekarskiej, i według licznych własnych postrzeżeń w epidemiach tej choroby na ziemi ojczystej /154

Ignacy Fonberg, Feliks Rymkiewicz - Wiadomość o cholerze i o sposobach oczyszczania powietrza w czasie panującej zarazy /158

Adam Rudziec Rudnicki - Nowe, doświadczeniem stwierdzone postrzeżenia co do przyczyn, znaków natury, leczenia i ukończenia epidemicznej choroby, zwanej cholerą indyjską, jako też sposobu ochronienia od takowej /162

Edward Krzyżanowski - Katechizm choleryczny czyli co robić podczas cholery? /167

Tytus Chałubiński - O cholerze ze stanowiska praktycznego /173

Józef Goldszmit - Córka handlarza. Obrazek z czasów ostatniej epidemii w Warszawie /179

Jan Chędzyński - Cholera w r. 1865 czyli Sposoby powstrzymania jej wybuchu i rozprzestrzenienia – ścisłem zapobieganiem osobistem – domowem – szpitalowem – miastowem – krajowem i międzynarodowem /188

Józef Tchórznicki - Przewodnik dla służby zdrowia (tak zwanych „sanitarzy”), pracującej podczas epidemii cholery /192

Tomasz Kuczkowski - O epidemicznym zapaleniu oczów, w szczególności o tey epidemii, która w garnizonie warszawskim panowała /200

Rozporządzenie władz /204 

Wincenty Pixa - O krzyczącej niedorzeczności strasznej szkodliwości szczepienia ospy /206

Kazimierz Chełchowski - Sprawa szczepienia u nas /212

Ferdynand Jakub Obtułowicz - Kieszonkowy aseptyczny przyrząd do szczepień zbiorowych ospy, zestawiony przez Dra Ferdynanda Obtułowicza, c. k. lekarza powiat, we Lwowie /217

Nabożeństwo w czasie morowego powietrza szczególniej do świętego Rocha i świętej Rozalii /222

o. Floryan Kapucyn - Życie i cześć błogosławionej Bronisławy norbertanki w klasztorze zwierzynieckiem pod Krakowem patronki polskiej i szląskiej od cholery i morowego powietrza /228

Władysław Tarczyński - KARAWIKA - czyli krzyż o dwóch ramionach. Nabożeństwo w czasie cholery i innych chorób epidemicznych /230

Karol Ferdynand Dworzaczek - O epidemiach w ogólności, o morowej zarazie i o ospie w szczególności /237

Ignacy Lebel - O lekarzach, o stanie lekarskim /242

Summary. I wish you in brief that you be spared pestilence’s grief. Epidemics in 19th-century writings /249