Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych

Autor: Alain Demurger

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 316

Okładka: twarda

Format: 14,5 cm x 20,5 cm

W okresie późnego średniowiecza (XIV-XV wiek) w Europie, nazwanego w historiografii też „jesienią średniowiecza”, mamy do czynienia z epoką, w której w zasadzie nieomal każdy człowiek żyjący w Europie był chrześcijaninem oraz w której patronat i odpowiedzialność Kościoła katolickiego rozciągały się na wszelkie aspekty życia społecznego.
Na jego historię składają się dzieje architektury i literatury, filozofii i muzyki, rozwój technik administrowania majątkami ziemskimi i technik wojskowych, rozwój prawa oraz idei i ruchu krucjatowego, stosunki z cesarstwem, a także państwami narodowymi i funkcjonującymi w ich strukturach kościołami. Natomiast jest pewien centralny temat, który w wywodzie poświęconym historii Europy w epoce późnego średniowiecza stanowi niejako naturalną oś dociekań. Stanowi go powstanie międzynarodowej kultury chrześcijańskiej, której zacieśniające się więzi zespoliły różnorodne, często nawet wrogie względem siebie, ludy europejskie, a ich elity posługiwały się oficjalnie tym samym językiem łacińskim, tworząc jeden zunifikowany lud chrześcijański, czyli populus Christianus. W tym kontekście historycznym i kulturowym należy czytać książkę Alaina Demurgera, Życie podczas wojny stuletniej. Dziewięć noweli historycznych.

Monografia przedstawia historię królestwa Francji w burzliwym okresie wojny stuletniej (1337-1453). Epokę naznaczoną nieszczęściami takimi jak: zarazy, głód i wojny opisuje za pomocą motywu przewodniego, charakterystycznego w ówczesnej ikonografii, alegorycznego tańca śmierci będącego dojmującym wyobrażeniem dramatycznej sytuacji, w upiornym korowodzie ręka w rękę szli przedstawiciele wszystkich stanów, zmarli i żywi. W dziewięciu nowelach historycznych, bogato ilustrowana monografia, maluje obraz społeczeństwa francuskiego. Wbrew „nieszczęściom epoki”, pomimo memento mori, historiozoficzna refleksja autora – dzięki zastosowaniu metodologicznej i aksjologicznej antynomii – skłania do optymistycznych wniosków, że można przeżyć nieszczęście, można pokonać zło, można znów żyć nadzieją, budować i tworzyć. „Jesień średniowiecza” została ukazana, z literackim polotem, w mozaice barwnych i intrygujących, indywidualnych i zbiorowych, historycznych portretach.

Książka została wzbogacona o 44 ilustracje, 7 map oraz 6 drzew genealogicznych, które ułatwiają śledzenie wydarzeń, zależności dynastycznych i realiów epoki wojny stuletniej.

Dżuma i epidemie, niekończące się wojny, głód, codzienność pełna przemocy, ucieczek, wygnań: ta długa litania cierpień jest odbiciem rzeczywistości w XIV i XV wieku. Wszechobecna śmierć zbiera swe żniwo, bez różnicy i bez skrupułów. W tańcach śmierci zdobiących ściany wielu kościołów wcześnie dostrzeżono bezpośredni wyraz owych „nieszczęść epoki”. A przecież, jeśli lepiej się jej przyjrzeć, tak w sztuce jak i w bardziej osobistych przykładach, wyłania się z niej inna historia, pełna życia i nadziei.
W dziewięciu nowelach Alain Demurger maluje jedyny w swoim rodzaju, żywy obraz XIV i XV stulecia. Kreśli portrety Klemensa VI, cesarza Karola IV i króla Francji Karola V, księżnej Orleanu Walentyny Visconti, awanturnika i mitomana Roberta Masselina, Wincentego Ferreriusza, kaznodziei, który został świętym, rodziny notabli Jouvenel, kapitana i sędziego Karola VII – Denisa de Chailly, budowniczych fortyfikacji wokół Sainte-Eulalie na wyżynie Larzac, chłopów z regionu Gâtinais. Namalowane na tle ówczesnej sytuacji: rodzinnej, społecznej, gospodarczej i militarnej, dają obraz społeczeństwa żywego, które dźwiga się mimo spadających na nie plag. Naturalnie ludzie wciąż będą umierać, jednakże niektórzy przeżyją, pokonają zły los, zaczną żyć nadzieją i rozpoczną odbudowę.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp do wydania polskiego. Jesień średniowiecza w cieniu wojny stuletniej /3

Życie podczas wojny stuletniej

Wstęp /17

Wprowadzenie. Nieszczęścia epoki a taniec śmierci /19

Bibliografia /24

Rozdział 1. Klemens VI – papież wobec dżumy (Awinion, 1348) /25
Dżuma w Awinionie /25
Klemens VI (Pierre Roger) – papież awinioński /30
Reakcja głowy Kościoła na epidemię dżumy /35
Pomoc ze strony medycyny /38
Bez kozłów ofiarnych /42
Bibliografia /46

Rozdział 2. Cesarz Karol IV i król Karol V: spotkanie na szczycie (Paryż, 1378) /49
Luksemburgowie i Kapetyngowie-Walezjuszowie w XIV wieku /49
Cesarz Karol IV w Paryżu (grudzień 1377 – styczeń 1378): wizyta państwowa /53
Wizyta prywatna /58
Szczyt polityczny i dyplomatyczny /60
„Król jest cesarzem w swoim królestwie” /63
Olśnić cesarza /66
Bezowocna wizyta? Niepozbawiona znaczenia relacja /70
Bibliografia /76

Rozdział 3. Valentina Visconti: zapłakana wdowa? (1407–1408) /80
„Valentina Trująca”: kobieta, Włoszka, trucicielka /81
Wygnanie /89
Zemsta, sprawiedliwość /97
Sprawowanie władzy po kobiecemu /97
Jan bez Trwogi i uzasadnienie przedstawione przez Jeana Petita /100
Epilog: „Nic już nie jest dla mnie ważne, więcej nic dla mnie nie znaczy” /103
Dodatek. Fałszywy herb Viscontich /106
Bibliografia /108

Rozdział 4. Święty Wincenty Ferreriusz: kaznodzieja na francuskich drogach (1416–1419) /111
Kariera Wincentego Ferreriusza /112
Na drogach Francji (1416–1419) /114
„Sposób przepowiadania wspomnianego mistrza Wincentego” /117
Treść kazań Wincentego Ferreriusza /121
Kazanie: język, mowa i pismo /121
Apokalipsa /123
Nawracanie żydów /125
Odnowa moralna i nauczanie ludu chrześcijańskiego /126
Święty bretoński? Od „legata katechisty” do cudotwórcy /127
Cud Wincentego Ferreriusza /127
Bretońska rodzina książęca w poszukiwaniu świętego /129
Portret nakreślony przez hagiografię dominikańską /132
Bibliografia /138

Rozdział 5. Robert Masselin: awanturnik za czasów Joanny d’Arc /141
Robert Masselin – normandzki uchodźca i patriota? /142
Postępowanie przed parlamentem w Poitiers /143
Masselin na Cyprze: awanturnik i mitoman? /144
Kradzieże w Rzymie /147
Fałszerstwa w Limoges /152
Fałszerz w kłopocie: z Limoges do Orleanu /156
Kto ma osądzić Roberta Masselina? /160
Możni protektorzy /161
Epilog /165
Bibliografia /167

Rozdział 6. Chwała rodziny Jouvenel (1440–1450) /169
Rodzina zjednoczona w chwilach próby i powodzenia /170
Cudowna dekada (1440–1450): sukces rodziny Jeana Jouvenela /177
Dobroczynne wygnanie /177
Rzymskie korzenie rodziny /178
Wielki portret rodzinny /181
Zbiorowość a jednostka /185
Kaplica: przyszły panteon rodzinny? /186
Grupa rodzinna /188
Kanclerz Guillaume Juvénal des Ursins, człowiek na nowe czasy /190
Bibliografia /196

Rozdział 7. Denis de Chailly, kapitan i baliw Karola VII /199
Wędrówki kapitana (ok. 1395? – 1439) /201
Na terenie Nivernais i Puisaye /201
Towarzysz Joanny d’Arc /204
Melun, Paryż, Meaux, Normandia /206
Na ścieżce do stabilizacji: baliwat w Meaux /209
Rodzina /209
Budowanie dziedzictwa /213
Stabilność zawodowa w służbie królewskiej /217
Denis de Chailly i jego spadkobiercy: stałość środowiska rodzinnego i społeczno-zawodowego /220
Pierwsze pokolenie: Denis de Chailly /222
Drugie pokolenie: córka Jeanne i syn Jean /223
Trzecie pokolenie /223
Bibliografia /226
Kroniki panowania Karola VII /227

Rozdział 8. Murarze z Sainte-Eulalie-de-Cernon (1442–1445) /229
Larzac w połowie XV wieku /230
Cenny i szczegółowy dokument: umowa z Sainte­‑Eulalie /235
Geneza i realizacja /236
Projekt /239
Budowa /244
Finansowanie /247
Spory pod koniec budowy /249
Bezpieczeństwo a osadnictwo /251
Bibliografia /253

Rozdział 9. Chłopi z Sépeaux, wioski porzuconej i odbudowanej w XV wieku  /255
Dziesięcina z Sépeaux /255
Pamięć świadków: punkty odniesienia w przeszłości /258
Sépeaux – opuszczona wieś /265
Odbudowa Sépeaux /270
Jean de Bourron i pionierzy /270
Decydująca dekada: Jean de Surienne /274
Żywa, ale wciąż krucha wspólnota /277
Bibliografia /283

Zamiast podsumowania: dymienica świętego Rocha /285

Bibliografia /289

Indeks osób i nazw geograficznych /290

Lista ilustracji /307

Lista map /309

Lista tablic /310