Wisła w dziejach Polski. Przewodnik po wystawie

Autorzy: Jerzy Litwin, Jadwiga Klim

Rok wydania: 2023

Liczba stron: 154

Okładka: miękka

Format: 13,0 cm x 23,0 cm

Wydanie II

Przewodnik „Wisła w dziejach Polski” stanowi fascynującą podróż przez historię jednej z najważniejszych rzek naszego kraju.

Bazując na scenariuszu wystawy stałej, który został wzbogacony o historię XIX-wiecznego budynku fabrycznego, obecnej siedziby Muzeum Wisły w Tczewie, oraz genezy powstania tej placówki jako oddziału NMM, przewodnik oferuje niezwykle bogate i wielowymiarowe spojrzenie na zagospodarowanie Wisły na przestrzeni wieków.

Jednym z najbardziej przekonujących aspektów tego przewodnika jest jego wszechstronność. Każdy, kto interesuje się historią rzeki Wisły, znajdzie tu temat odpowiadający jego zainteresowaniom. Od najdawniejszych czasów po współczesność ekspozycja przedstawia rozwój i zmiany jakim podlegała Wisła. Stałym punktem odniesienia są dzieje Polski, co sprawia, że czytelnik ma okazję zrozumieć, jak istotną rolę odgrywała ta rzeka w życiu naszego kraju.

W przewodniku możemy zapoznać się z różnorodnymi tematami, począwszy od charakterystyki samej rzeki i jej dorzecza, przez elementy przyrody, aż po osadnictwo nadwiślańskie i ewolucję żeglugi wiślanej. Nie brakuje również informacji dotyczących szkutnictwa i zawodów związanych z Wisłą, historii budowy mostów czy też działań wojennych, które miały miejsce na jej brzegach.
Jednym z atutów tego przewodnika są liczne fotografie opatrzone fachowymi opisami, co pozwala czytelnikowi jeszcze głębiej zanurzyć się w opowieść o Wiśle. Dodatkowo, obok historii, znajdziemy tu mnóstwo ciekawostek oraz przydatnych informacji, które sprawiają, że lektura staje się nie tylko edukacyjna, ale i niezwykle interesująca.

Publikacja ta jest nieocenionym źródłem wiedzy i niezastąpioną pozycją na półce każdego miłośnika historii rzeki Wisły oraz historii Polski. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Historia budynku Muzeum Wisły /9

Historia Muzeum Wisły /11

Wystawa "Wisła w dziejach Polski" /19

Wprowadzenie /21

Pierwsze wiadomości o Wiśle /21

Charakterystyka Wisły i jej dorzecza /21

Przyroda Wisły /22

Dzieje osadnictwa nad Wisłą /25

Znaczenie bursztnu od czasów antycznych /27

Osadnictwo słowiańskie /28

Słowianie i ich nadbałtyccy sąsiedzi /28

Najstarsze dzieje portu w Gdańsku /28

Słowiański Gdańsk /29

Pomorze Gdańskie pod panowaniem krzyżackim /30

Powrót Gdańska i Pomorza pod berło króla Polski /31

Złoty wiek spławu wiślanego /31

Prawo rzeczne /33

Wisła w dziejach Polski (do 1772 r.) /35

Żegluga konieczną jest... /37

• Polacy i żegluga /37

Najstarsze konstrukcje pływające na wodach Polski /38

• Czółno i tratwa /38
• Rozwój konstrukcji pływających /38
• Rzeka łączy - rzeka dzieli /39

Szkutnik i jego dzieło - szkuta /42

• Szkuta - największy statek spławu wiślanego /42
• Typy statków spławowych /42

Przygotowania do spławu /45

Towary spławiane Wisłą i eksportowane z Polski /45

• Miedziowiec /46

Załoga statku rzecznego /47

• Szyper statki spławowego /47
• Flisacy, ich obowiązki i zwyczaje /47
• Chrzest flisaka /49
• Wierzenia flisaków /49

Kazimierz Dolny - ośrodek handlu i szkutnictwa /50

Topografia rzeki. Elementy topografii Wisły według Klonowica /50

Trudności spławu /51

U celu spławu /52

Powrót w górę Wisły /53

Wisła w dziejach Polski (po 1772 r.) /55

Kryzys państwa polskiego w XVII i XVIII w. /57

Budowa kanałów na ziemiach polskich pod zaborami /58

Statki rzeczne XVIII-XIX w. /58

Statki wiślane /60

Statki niemeńskie i odrzańskie /61

Regulacje i stan rzek spławnych ziem polskich /62

• Zabór austriacki /62
• Zabór rosyjski /62
• Zabór pruski /63

Żegluga parowa na Wiśle w okresie zaborów /65

• Zabór austriacki /66
• Zabór rosyjski /66
• Zabór pruski /69

Spław tratew w latach 1864-19181  /74

Piaskarze i bagrownicy /76

Mosty nad rzekami /78

• Mosty w Tczewie /80

Rybołówstwo rzeczne /82

• Historia i organizacja rybołówstwa na ziemiach polskich /82
• Wybrane metody i narzędzia połowowe /84

Żegluga na Wiśle w okresie I wojny światowej /88

Rok 1918. Polska odzyskuje niepodległość /89

Organizacja i powstanie Polskiej Marynarki Wojennej /90

Zajęcie wybrzeża przez Wojsko Polskie - Zaślubiny z Morzem /94

Tczew - miastem morskim /95

• Początki Tczewa /95
• Dzieje portu w Tczewie /95
• Tczew kolebką polskiego szkolnictwa morskiego /100

Polska żegluga śródlądowa  II Rzeczpospolitej /102

Porty śródlądowe /102

Armatorzy i statki /103

• Wisła górna /104
• Wisła środkowa /104
• Dolna Wisła /104
• Delta Wisły /105
• Bydgoski Węzeł Wodny /105

Turystyka i sporty wodne w niepodległej Polsce /108

Wioślarstwo /109

Kajakarstwo /109

Żeglarstwo /110

Narodziny polskiego żeglarstwa śródlądowego /110

Polski Związek Żeglarski /112

Flotylle rzeczne Marynarki Wojennej w latach 1922-1939 /113

Flotylla Rzeczna PMW w kampanii wrześniowej 1939 r. /114

• Oddział Wydzielony Rzeki Wisły (OW "Wisła) /114
• Odział Wydzielony Rzeki Prypeci /118

Żegluga na Wiśle podczas okupacji hitlerowskiej /119

• Wisła dolna i środkowa /119
• Wisła górna /121

Polskie sporty wodne w czasie okupacji /121

Żegluga śródlądowa w Polsce po 1945 r. /122

• Warunki żeglugowe i administracja rzeczna /122
• Statki i żegluga na Odrze /122
• Statki i żegluga na Wiśle /126

Stocznie rzeczne /130

• Navicentrum /131
• Tczewska Stocznia Rzeczna /132

Żegluga śródlądowa po roku 1970 /136

• Program Wisła /136
• Żegluga towarowa i pasażerska /136

Porty rzeczne po roku 1945 /137

• Wisła /137
• Odra /138

Szkolnictwo zawodowe żeglugi śródlądowej /138

• Wrocław /138
• Kędzierzyn-Koźle /138
• Nakło /138

Żegluga śródlądoa po roku 1989 /139

• Armatorzy /139
• Infrastruktura i żegluga pasażerska /139
• Drogi wodne i żegluga towarowa /140

Relikty ludowego szkutnictwa nadwiślańskiego /141

• Ludowe łodzie wiślane /141
• Przewozy rolnicze w Basoni - jedynej takiej wsi /145
• Renesans (?) tradycyjnego szkutnictwa /145

Nostalgia czy promocja? /147

• Współczesny Flis Wisłą i Odrą /147
• Flisy wiślane /147
• Flis Odrzański /149

Znaczenie rekreacyjne rzek /150

Współczesna gospodarcza eksploatacja Wisły /152

Przyszłość Wisły. Budować stopnie wodne - czy nie? /152