W szponach dwóch totalitaryzmów. Wileńszczyzna i jej mieszkańcy (1939 - 1956)

Redakcja: Diana Maksimiuk, Paweł Niziołek

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 448

Okładka: miękka

Format: 14,2 cm x 20,5 cm

Zbiór artykułów będących pokłosiem konferencji naukowej zorganizowanej w 2023 r. w Białymstoku. Motywem przewodnim książki są losy mieszkańców Wileńszczyzny w okresie II wojny światowej oraz w latach stalinizmu. Jest ona w znacznej mierze poświęcona zmianom w strukturze demograficznej, przede wszystkim narodowościowej, tego obszaru historyczno-geograficznego. Były one wynikiem serii tragedii o wielkiej skali - zagłady Żydów, przesiedlenia Polaków, innych form represji stosowanych przez niemiecki nazistowski i sowiecki totalitaryzm - oraz częściowo równoległego, a po części późniejszego napływu ludności litewskiej i rosyjskojęzycznej. Autorzy artykułów proponują spojrzenie na te zjawiska z różnorakich perspektyw - masowych (np. narodowościowych, grup zawodowych), indywidualnych (ujęcia biograficzne), a nawet współczesnej polityki historycznej.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp /7

Wykaz skrótów /18

Jarosław Wołkonowski - Pierwsze miesiące okupacji Wileńszczyzny jesienią 1939 r. /23

Maciej Wojtacki - „Czeka nas wojna w obronie Niepodległości i honoru...” Prasa polska w Wilnie wobec zagrożenia niemieckiego (wrzesień 1938 – wrzesień 1939 r.) /49

Mikołaj Iwanow - Problem przynależności Wilna i białoruska kwestia narodowa /72

Martyna Rusiniak-Karwat - Żydowscy uchodźcy w Wilnie – rodzina Lifszyców (wrzesień 1939 – wiosna 1941 r.) /86

Monika Tomkiewicz - Straty osobowe mieszkańców województwa wileńskiego w okresie okupacji niemieckiej. Trudności badawcze w ustalaniu liczby ofiar /102

Przemysław Namsołek - Związek Wolnych Polaków – zapomniana organizacja konspiracyjna na Wileńszczyźnie w okresie II wojny światowej /121

Adam Hlebowicz - Rola i znaczenie ks. Henryka Hlebowicza (1904–1941) w czasie dwóch pierwszych lat okupacji Wilna i Wileńszczyzny. Nieznane kazania z 1941 r.  /138

Joanna Kozłowska - Patriotyzm i wola walki. Tworzenie i rozbudowa wileńskiego ośrodka ruchu oporu od jesieni 1939 do wiosny 1941 r. /160

Maria Ankudowicz-Bieńkowska - Powojenne losy wileńskiego muzyka Władysława Kalinowskiego /166

Piotr Bojarski - Wytrwali w służbie Polsce. Wojenne i powojenne losy wileńskich urzędników – wybrane sylwetki /184

Mateusz Ułanowicz - Doktor Leon Jastrzębski w świetle akt augustowskiej bezpieki  /208

Mateusz Mataniak - Sędziowie apelacji wileńskiej i ich losy po 1 września 1939 r. – wybrane sylwetki /218

Mirosław Adam Supruniuk - Universitas Bathoranea Vilna expulsa. Przyczynki do emigracyjnych losów profesorów i wychowanków Uniwersytetu Stefana Batorego
w Wilnie po 17 września 1939 r.  /240

Anna Supruniuk - Losy uczonych i pracowników Almae Matris Vilnensis w latach 1945–1956. Casus Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu /294

Vitalija Stravinskien˙e - O zmianach na Wileńszczyźnie. Akcja przemieszczenia ludności: organizacja, dynamika i wyniki (1944–1947) /333

Alina Zavadzka - „Nie chcę wyjeżdżać”. Przesiedlenia duchowieństwa i ludności polskiej z Wileńszczyzny w granicach Litewskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej po II wojnie światowej /351

Robert Kolasa - Piła nowym domem ludności z Wileńszczyzny przesiedlonej w latach 1945–1947 /364

Paweł Rokicki - Deportacja rodzin żołnierzy AK z Wileńszczyzny w głąb Związku Sowieckiego w lipcu 1945 r. /384

Adam Chajewski - Wywózki na Sybir oraz kwestia pisowni polskich nazwisk w litewskiej polityce historycznej  /401

Indeks osób /420