W czterdziestą rocznicę powstania styczniowego 1863 - 1864 Józef Piłsudski

Przedmowa:

"Komitet w przekonaniu, iż wszelkie obchody i wszystkie uroczystości mogą mieć tylko doraźne znaczenie, powziął myśl utrwalenia wypadków sprzed lat 40, przez wydanie księgi zbiorowej, spisanej przez uczestników tychże wypadków i ofiarowanie takowej młodszemu pokoleniu dla dania świadectwa prawdzie, dla nauki, i zachęty ku ukochaniu ideałów, na ołtarzu których oni wszystko w ofierze złożyli.

Jedynym naszym życzeniem i ambicją jest, aby ta Księga przyjętą została przez młode pokolenie takim sercem i z taką miłością, z jakimi jest ona ofiarowana. Będzie to pociechą i nagrodą dla tych, którzy spełniwszy swój obowiązek, odejdą spokojni o los sztandaru złożonego w dobre ręce.

Jeszcze Polska nie zginęła
Choć nas już nie będzie
Czego starość nie dopięła
To młodość zdobędzie!
W pierwszej części Księgi naszej pomieściliśmy kilkanaście dokumentów urzędowych, które nam się udało zebrać, poprzedzając je trzema fundamentalnymi aktami Rządu Narodowego.

Druga część zawiera wspomnienia, listy i dokumenty prywatne uczestników powstania w porządku alfabetycznym nazwisk autorów. Znajdzie tu więc czytelnik opisy rozmaitych walk, faktów, nędz i męczeństw w latach od 1860 do 1874 a których sceną jest przestrzeń od Paryża do Kamczatki - od Bosforu po Morze Lodowate. Niewiele tam przewag orężnych i zwycięstw, lecz nieprzebrana tam ilość bohaterstwa, ofiarności i poświęcenia. Krew tych ofiar przesiąkła ziemię naszą a z prochu ich kości powstaną mściciele wiekowych krzywd naszych i zwycięzcy idei naszej.

Lwów, dnia 22 stycznia 1903 r., Komitet Wydawniczy"

Spis treści:

Przedmowa

CZĘŚĆ I. Dokumenty urzędowe

1. Pieczęcie Rządu Narodowego -

2. Manifest powtania /1

3. Dekret uwłaszczenia /3

4. Dekret nadania bezrolnym /4

5. Odezwa Rz. N. do Jenerała Michała Czajkowskiego /4

6. Odezwa Rz. N. do wojsk Jenerała Michała Czajkowskiego /5

7. Rozkaz dzienny Wydziału Wojny Nr 4 /6

8. Rozkaz dzienny Wydziału Wojny Nr 9 /8

9. Rozkaz dzienny Naczelnika miasta Warszawy Nr 23 /10

10. Organizacya sztabów wojsk narodowych /12

11. Instrukcya dla oficerów wojsk narodowych /16

12. Instrukcya dla strzelców konnych /24

13. Raport Wydz. Wyk. na Litwie do Rz. N. Nr 2986 /27

14. Protest województwa Witebskiego /30

15. Protest województwa Wileńskiego /31

16. Protest województwa Kowieńskiego /32

17. Protest województwa Grodzieńskiego /33

18. Protest województwa Inflanckiego /34

19. Nominacya Menottiego Garibaldiego Nr 73 /36

20. Okólnik o tej nominacyi Nr 70 /36

21. Nominacya Majora Ant. Barancewicza Nr 57 /37

22. Urlop Sierżanta Józefa Lanikiewicza /37

23. Stan służby Sierżanta Józefa Lanikiewicza Nr 16 /38

CZĘŚĆ II. Wspomnienia, listy i różne osobiste dokumenty

1. Anc Bolesław, Zygmunt Chmieliński /43

2. Anc Józefa, Kwesta /54

3. Barancewicz Antoni major, Ostatnie dnie konnego litewskiego oddziału /56

4. Benedyktowicz Ludomir, Smutno mi Boze /62

5. Bentz Józef, Panasówka-Batóż /63

(Dokończenie) /549

6. Berg M.W., Bitwa pod Żyzynem /66

7. Bobek Jan Dr., Z wyprawy Dunajewskiego /71

8. Bocheński Roman major, Mój udział w powstaniu /72

9. Bosak jenerał, List do kapitana Junoszy /74

10. Brandt Władysław major, Mój udział w powstaniu /78

11. Brzozowski Karol, Bitwa pod Kostangalią /79

12. Chełmoński Maksymilian, Po Miechowie /90

13. Czaplicki Henryk, Na drogach tułaczki /95

14. Dalbor M., Z naszej martyrologii /104

15. Deskur Bronisław, Usiłowanie uwłaszczenia /109

16. Duchińska Seweryna, Noc styczniowa /111

17. Dygulski Władysław, Wspomnienie Sandomierzaka /114

18. Fusek Michał, Bitwa pod Panasówką /117

19. Giller Agaton

• I. Przedwczesny wybuch powstania /118
• II. Sołowiówka i uwłaszczenie /121

20. Glisczyński Hipolit, Mielęcki - Taczanowski /122

21. Hirsch Rafał, Z oddziału Jagmina /128

22. Jankowski Józef, Na Żmudzi /133

23. Janowski J. K., Biały Janek /139

24. Jarmund Stanisław, W obozie Czachowskiego /145

25. Junosza kapitan, Urywek z pamiętnika /155

26. Kahane Sanbra Filip, Dzieje Żuawa /160

27. Kamiński Ignacy Dr., Francesco Poma /170

28. Karnowski Władysław, Moje walki i więzienia /174

29. Kasprzycki Piotr Paw., Piętnaście dni wojaczki /178

30. Katyll Szymon, 27 luty 1861 roku /186

31. Klebert Edward, Wyprawa Mosakowskiego /194

32. Klemensiewicz Edmund, Pomiędzy Tunguzami /201

33. Korytko Eugeniusz, Jan Jeziorański /204

34. Krauss Ignacy, Pod Polichną /205

35. Kuhn Edward, Bitwa pod Szklarami /210

36. Lenartowicz Teofil, Cienim Narbuttów /214

37. Ligman Jan, Dwie bitwy /216

38. Limanowski Bolesław, Pierwsza manifestacya w Wilnie 1861 roku /227

39. Lisowski Paweł, Bitwa pod Salichą /234

40. MA..., Jeszcze jeden żołnierz-poeta /240

41. Manasterski Seweryn, Od Radziwiłowa do Kijowa /249

42. Marek Ignacy, Klęska pod Fajsławicami /258

43. Mazaraki Jan, Bitwa w Górach /262

44. Merzbach Henryk

• I. Toast wygnańców /266
• II. Tułacz /267

45. Miaskowski Stanisław

• I. Nad opłatkiem /268
• II. Pogrzeb na wygnaniu /269

46. Mielnicka Rozalia, Pod Wrzącą /272

47. Miłkowski Zygmunt, pułkownik, Komitet Centralny /275

48. Nartowski Franciszek, Powrót z Sybiru /299

49. Neuster Michał, Pod Kobylanką /310

50. Oxiński Józef pułkownik

• I. Od 16 do 21 stycznia 1863 r. /312
• II. Pierwsze potyczki /322

51. Piasecki Valezy Feliks, Od 6 do 26 stycznia w Lubelskiem /336

52. Polak z Ojcowa, Obrona Glanowa /346

53. Preis Leon, 16 letni strzelec Langiewicza /351

54. Przetocki Nałęcz L., Walki pod Wilkoszewskim i Padlewskim /355

55. Reutt Gustaw, Do legionów /357

56. Rębajło pułkownik

• I. Obława moskiewska. Generał Bosak w obozie /363
• II. Bitwa pod Iłżą 17 stycznia 1864 r. /371

57. Romankiewicz Piotr, Trzy nieszczęśliwe wyprawy /380

58. Romanowski Mieczysław

• I. Modlitwa /381
• II. Co tam marzyć /383
• III. Hymn polski /383

59. Roziecki Władysław, Miechów-Stefanków-Rataje /385

60. Rozwadowski Bolesław, Wyprawa Zapałowicza /388

61. Różański Feliks, Z województwa Grodzieńskiego /396

62. Rudnicki Wincenty, Zgon Mieczysława Romanowskiego /401

63. Rudowski Jan podpułkownik, Walki w Sandomierskiem i Lubelskiem /403

64. Sawicki Dr. Stella,

• I. Z krwawej przeszłości /405
• II. Epizod z powstania litewskiego /413

65. Sawicki Teodor, Ludobroński-Ludkiewicz /417

66. Sławiński Bronisław, Z Kijowa na Sybir /420

67. Sołtysowa Helena, Ludwik Narbutt /433

68. Stroner Adolf, Żyj Polsko! /437

69. Szulc Przemysław A., Trzynastoletni wojak /439

70. Szwarce Bronisław

• I. Założenie Komitetu Centralnego /441
• II. Dziesiąty pawilon /449

71. Teleżyński Aloży, Lud ruski na Wołyniu /468

72. Urbański, List powstańca z obozu /474

73. Wacław O. Kapucyn, Duchowieństwo polskie na Sybirze /476

74. Walter Jerzy, major, Zdobycie Opatowa /482

75. Weeber Ludwik, Wyprawa Czechowskiego /487

76. Wiśniewski Feliks, W oddziale Czachowskiego /490

77. Witowski Włodzimierz, Pod Sowią Górą /494

78. Wolski Waleryan

• I. Bitwa pod Stefankowem /504
• II. Bitwa pod Bodzechowem /506

79. Wolski Włodzimierz

• I. Marsz Żuawów /508
• II. Marsz Sybirski /510

80. Wronowski Dr. Napoleon, Węgrów-Siemiatycze /512

81. Zakrzewski Wyssogota, Wyprawa Taczanowskiego /516

82. Zaniewski Jan, Żydzi na Podlasiu 1863 r. /521

83. Zaremba Dr. Wacław, Wyprawa Garczyńskiego i więzienia pruskie /526

84. Zdanowicz Aleksander, Od Małogoszcza do Goszczy /538

85. Ziemiański Józef, Pod Teodorem Cieszkowskim /546