Szaleństwo upamiętniania. Praktyki antykwaryczne i kultura pamiątki na ziemiach polskich w epoce sentymentalizmu

Autor: Michał Mencfel

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 388

Okładka: twarda z obwolutą

Format: 16,5 cm x 23,5 cm

Wyjęte z grobów szczątki szat i ułomki ciał, dzieła rzemiosła i rzeczy osobiste, fragmenty budowli i elementy uzbrojenia, grudki ziemi i kępki trawy - w większości z takich obiektów, a nie wybitnych dzieł sztuki, składała się kolekcja utworzona przez księżną Izabelę Czartoryską w jej rezydencji w Puławach na przełomie XVIII i XIX wieku. W swej fizycznej postaci były to przedmioty skromne, niepozorne, wręcz banalne. A przecież zostały zamknięte w ozdobnych oprawach, naczyniach i sarkofagach oraz zaaranżowane w efektowne kompozycje w specjalnie dla nich wzniesionych budynkach. Wśród oglądających je gości wywoływały jednak zachwyt i wzruszenie - miały bowiem status historycznych pamiątek. W jaki sposób go zyskały?

Michał Mencfel na przykładzie trzech obiektów ze zbiorów Czartoryskiej - czaszki Jana Kochanowskiego, krzesła Williama Szekspira oraz relikwiarzyka z drzazgą z szafki Francesca Petrarki i kostką z ręki jego ukochanej Laury – pokazuje, jak dokonywała się przemiana pozornie pospolitych rzeczy w przedmioty poddawane szczególnej ochronie, wystawione do oglądania i obdarzone wielkim potencjałem poznawczym i emocjonalnym. Historia każdego z tych obiektów naświetla zarazem jakiś aspekt kultury antykwarycznej.

Bo właśnie antykwaryzm wskazuje Mencfel jako źródło kolekcjonerskiej postawy Czartoryskiej i ważny kontekst dla puławskich zbiorów. Jednocześnie autor sytuuje Puławy na mapie wybitnych europejskich realizacji kolekcjonerskich epoki sentymentalizmu, gdzie od dawna powinny zajmować eksponowane miejsce. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp /5

I. Wprowadzenie. Praktyki antykwaryczne i kultura pamiątki /21

Antykwaryzm /23

Praktyki antykwaryczne w Polsce około lat 1780-1850 /52

Pamiątka historyczna /78

II. Teatr afektowanych serc. Puławskie muzeum Izabeli Czartoryskiej /101

Musee de Monuments Polonais: sentymentalizm i patriotyzm puławski /103

Świątynia Sybilli i Dom Gotycki /111

Komemoracja, kontynuacja i konsolacja: rytuał puławski /119

III. Rzeczy puławskie. Tryptyk /137

Czaszka poety /139

Krzesło Szekspira /199

Cząstka szafki Petrarki i kostka z ręki Laury /235

IV. "Graciki" Izabeli Czartoryskiej i "gabions" Waltera Scotta /281

Pani jeziora i muszla z Loch Katrine: Szkocja w Puławach /283

Walter Scot: The Antiquary /291

Reliquiae Trotcosienses, czyli demon siedzący na piórze /311

Zakończenie /323

Bibliografia /331

Spis ilustracji /365

Indeks osób /377