Spór o inwestyturę

Autor: Wilfried Hartmann

Rok wydania: 2026

Ilość stron: 244

Oprawa: miękka

Format: 13,5 cm x 20,5 cm

 Książka Wilfrieda Hartmanna poświęcona jest przełomowemu momentowi dziejów Europy średniowiecznej. Tytułowy spór o inwestyturę to tradycyjne określenie momentu, gdy papiestwo starło się z władzą świecką o to, jaki wpływ będzie mieć ta ostatnia na obsadzanie wyższych urzędów kościelnych. Jego symbolem jest konflikt papieża Grzegorza VII i cesarza Henryka IV i słynne ukorzenie się cesarza w Canossie. W istocie jednak – i tak właśnie prezentuje spór o inwestyturę w swej książce Hartmann – mamy do czynienia z szeregiem złożonych przemian, jakim w okresie XI i początków XII w. uległ tak Kościół, jak i Rzesza. Obok więc przeglądu najważniejszych wydarzeń autor przedstawia w swej pracy pogłębioną analizę tych zmian, dotyczących nie tylko kwestii politycznych, ale także religijnych, społecznych i ekonomicznych. Całość uzupełnia niezwykle kompetentny przegląd podstawowych problemów i kierunków badawczych dotyczących omawianych zagadnień, stanowiący wyśmienity przewodnik po literaturze przedmiotu i toczonych w niej dyskusjach. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Słowo wstępne (Lothar Gall) . 11
Przedmowa autora . 13
Przedmowa autora do wydania zmienionego . 15
Nota do tłumaczenia polskiego . 17
I. PRZEGLĄD ENCYKLOPEDYCZNY
Wprowadzenie . 21
A. Cesarstwo w dobie sporu o inwestyturę . 27
1. Cesarstwo i Kościół pod koniec panowania Henryka III . 27
1.1. Henryk III i książęta . 27
1.2. Reforma Kościoła pod przywództwem niemieckiego
króla . 30
2. Henryk IV . 37
2.1. Regencja cesarzowej Agnieszki . 37
2.2. Papiestwo w okresie małoletniości Henryka IV . 39
2.3. Walki z Sasami . 43
2.4. Henryk IV i Grzegorz VII do spotkania w Canossie
w 1077 r. . 46
2.5. Antykról i walka Henryka o samostanowienie . 51
2.6. Walki w Niemczech i w Italii . 56
2.7. Ostatnie lata Henryka IV . 60
3. Henryk V . 62
3.1. Lata sukcesów . 62
3.2. Trudności w Rzeszy . 67
6 Spis treści
3.3. Konkordat wormacki .  70
3.4. Koniec dynastii salickiej .  72
B. Przemiany strukturalne .   74
1. Kościół .   74
1.1. Papiestwo .  74
1.2. Biskupi .  78
2. Organizacja Rzeszy .   80
2.1. Władza królewska .  80
2.2. Pokój ziemski .   83
2.3. Szlachta i książęta .  84
2.4. Miasta .  85
3. Ruchy religijne .  87
3.1. Mnisi i kanonicy .  87
3.2. Świeccy .   89
3.3. Ruch krucjatowy .  90
4. Żydzi .  91
5. Kształcenie i nauka .  92
5.1. Pisma polemiczne .  93
5.2. Prawo kanoniczne .  95
5.3. Prawo świeckie .  96
II. PODSTAWOWE PROBLEMY I KIERUNKI BADAŃ
1. Wydania i krytyka źródeł .  101
2. Osoby . 106
2.1. Władcy .  107
2.2. Papieże .  112
2.3. Biskupi .  116
2.4. Prozopografia i historia szlachty (Saksonia, Bawaria, Szwabia) .  117
3. Wydarzenia i problemy .119
3.1. Symonia – wybory biskupów – inwestytura – regalia . 121
3.2. Walka z małżeństwami duchownych .  125
3.3. Synod w Sutri w 1046 r. i papieże niemieccy .  126
3.4. Dekret o wyborze papieża z 1059 r. .  128
3.5. Dictatus papae Grzegorza VII (DP) . 131
3.6. Canossa 1077 r. .132
3.7. Forchheim 1077 r. .  136
3.8. Konkordat wormacki 1122 r. . 137
3.9. Pokój Boży i pokój ziemski . 140
4. Przemiany struktur .141
4.1. Papiestwo . 142
4.2. Episkopat .  144
4.3. Władza królewska . 147
4.4. Książęta i szlachta – tworzenie terytoriów i przemiany strukturalne rodów szlacheckich .  155
4.5. Ministeriałowie i powstanie rycerstwa . 158
4.6. Miasta .  160
4.7. Mnisi i kanonicy .  162
4.8. Świeccy . 166
4.9. Żydzi . 167
4.10. Edukacja i nauka: pisma polemiczne – prawo kanoniczne – prawo świeckie . 168
Pisma polemiczne .  170
Kanonistyka .  172
Prawo świeckie .172
5. XI stulecie jako wiek przełomu lub wręcz rewolucji . 173
III. ŹRÓDŁA I LITERATURA
A. Źródła .  179
1. Źródła narracyjne .  179
1.1. Edycje w ramach „Monumenta Germaniae Historica” . 179
1.2. Inne wydania .  180
1.3. Wydania dwujęzyczne .  181
1.4. Źródłoznawstwo .  181
2. Dokumenty i regesty . 182
3. Listy . 182
4. Pisma polemiczne . 183
5. Teksty literackie . 184
6. Nekrologi . 184
B. Literatura . 185
1. Podręczniki i monografie .185
1.1. Ogólne . 185
1.2. Historia Kościoła i historia papiestwa . 185
1.3. Historia regionalna . 186
1.4. Historia prawa, ustroju, gospodarki i społeczeństwa .186
1.5. Prace zbiorowe .  187
1.6. Reforma Kościoła i spór o inwestyturę – opracowania ogólne  . 188
1.7. Katalogi wystaw .  189
2. Zagadnienia szczegółowe . 189
2.1. Ludzie . 189
a. Henryk III .  189
b. Cesarzowa Agnieszka .  190
c. Henryk IV .190
d. Henryk V . 192
e. Matylda Toskańska . 193
f. Papieże reformatorzy .193
g. Grzegorz VII . 194
h. Klemens III, Urban II, Paschalis II i Kalikst II . 195
i. Biskupi .  196
2.2. Wydarzenia i problemy .  197
a. Wybór biskupa, inwestytura i symonia .  197
b. Celibat . 198
c. Sutri i papieże niemieccy . 198
d. Dekret o wyborze papieża .  199
e. Dictatus papae Grzegorza VII .  200
f. Canossa . 201
g. Antykról Rudolf ze Szwabii .  202
h. Konordat wormacki .  202
i. Pokój Boży i pokój ziemski . 203
2.3. Struktury . 204
a. Papiestwo i kuria .  204
b. Episkopat .  205
c. Władza królewska .  206
d. Książęta i możni . 208
e. Ministeriałowie i rycerstwo .  210
f. Miasta . 211
g. Mnisi .  212
h. Kanonicy regularni . 213
i. Żydzi .  214
k. Edukacja i nauka .  214
3. XI wiek jako czas rewolucji .  216
Indeks osób .  219
Indeks nazw miejscowych . 229
Indeks rzeczowy . 233