Powtórka z historii rozrywki. Magia, czary, rytuały

Redakcja naukowa: Mateusz Frankiewicz, Maciej Michalski, Jakub Wojtczak

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 364

Okładka: miękka

Format: 16,0 cm x 23,0 cm

Powtórka z historii rozrywki. Magia, czary, rytuały to interdyscyplinarny zbiór tekstów poświęconych relacjom między magią a kulturą fantastyczną. Książka jest trzecim tomem serii realizowanej w ramach projektu Fantastyczny UAM i kontynuuje ideę łączenia rzetelnych badań naukowych z fascynującym światem wyobraźni. Pomysł stworzenia serii jest ściśle związany z Festiwalem Fantastyki Pyrkon, który od lat stanowi przestrzeń spotkania nauki, kultury i rozrywki. Autorzy – archeolodzy, historycy, antropolodzy, kulturoznawcy, literaturoznawcy i badacze mediów – pokazują, że nauka i fantastyka nie stoją wobec siebie w opozycji. Przeciwnie, obie próbują zrozumieć rzeczywistość, nadać jej sens i opowiedzieć o niej za pomocą spójnych narracji.

Refleksja nad relacją magii i fantastyki

Wyobrażenia o magii, czarach i rytuałach towarzyszą człowiekowi od najdawniejszych czasów, a współcześnie pozostają jednym z najważniejszych źródeł inspiracji dla literatury, filmu, komiksu i gier. Zaprezentowane w książce teksty ukazują magię jako zjawisko społeczne, religijne, symboliczne i kulturowe, obecne zarówno w dawnych praktykach ludzkich wspólnot, jak i we współczesnej wyobraźni. Poszczególne rozdziały tworzą wielowymiarową opowieść o trwałości ludzkich wierzeń oraz o tym, jak dawne rytuały i mity nieustannie powracają w kulturze popularnej. Interdyscyplinarna perspektywa pozwala spojrzeć na magię nie tylko jako element fantastyki, lecz także jako ważny składnik historii cywilizacji, religii, sztuki i komunikacji kulturowej.

W książce przeczytasz między innymi o: pradziejowych rytuałach pogrzebowych, magii starożytnego Rzymu, średniowiecznych traktatach o czarach i procesach o czary, rytuałach masońskich, legendzie doktora Fausta, twórczości J.R.R. Tolkiena, słowiańskich inspiracjach współczesnej fantasy, technomagii w science fiction, relacjach między astrologią i astronomią oraz obecności motywów magicznych w grach i kulturze cyfrowej.

UAM na Festiwalu Fantastyki Pyrkon

Inspiracją do powstania serii Powtórka z historii rozrywki był udział Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w Festiwalu Fantastyki Pyrkon. Podczas 21. edycji festiwalu w jednej z hal Międzynarodowych Targów Poznańskich Wydział Historii oraz Wydział Archeologii UAM po raz pierwszy zaprezentowały swoją ofertę dydaktyczną. Sukces tego przedsięwzięcia doprowadził do utworzenia inicjatywy Fantastyczny UAM, której celem jest popularyzacja nauki poprzez kulturę fantastyki. Trzeci tom serii doskonale wpisuje się w tę ideę, pokazując, że badania naukowe i twórcza wyobraźnia wzajemnie się uzupełniają.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Maciej Michalski, Jakub Wojtczak, Mateusz Frankiewicz - Wprowadzenie. Tym razem magia, czary i rytuały /9

Mateusz Frankiewicz - Na skrzydłach dusze niosą... Znaczenie ptaków w rytuałach pogrzebowych kultury przeworskiej /21

Małgorzata Piłaszewicz - Między zielem, drzewem a zaklęciem: rośliny na pograniczu nauki i magii  /47

Marta Krzyżanowska - Nić życia, nić zaklęcia: kobiety, tkactwo i magia w okresie wpływów rzymskich /57

Anna Tatarkiewicz - Menstruacja w starożytnym Rzymie: medycyna i magia /69

Magdalena Biniaś-Szkopek - Dziecko w worku i kobieta z siekierą – seksualność i obrzędy porodowe w średniowiecznym Katalogu magii Rudolfa /81

Bernadetta Manyś, Agnieszka Jakuboszczak - W świecie nauki i magicznych praktyk. Kobieta i jej ciało w dobie nowożytnej /99

Alicja Sołtysiak - Demony, ordalia i cuda. Henryk III Salicki w opowieściach Wilhelma z Malmesbury  /115

Jakub Wojtczak - Magia jako polityczny oręż. Zbrodnie, spiski i czary na dworach królewskich w XV-XVI wieku /133

Joanna Lubierska - Stos dla sąsiada! Męskie oblicze magii w Rzeczypospolitej XVII–XVIII wieku – zarys problematyki /153

Małgorzata Nowak, Łukasz Hajdrych - Góra od czarów staje dziś na głowie. Doktor Faust na sabacie /179

Karolina Tomczyk-Kozioł - Masońskie rytuały inicjacyjne na grafikach J. M. Bernigerotha – tajemnica ujawniona? /197

Anita Napierała - Magia elektryczności i terapeutyczne obietnice Franciszka Rychnowskiego w Mane Tekel Fares /213

Wiktoria Kasińska, Zofia Sałasińska, Julia Wesołowska - Niemała bieda zdarzyła się była – archiwalno-artystyczna wizja kartoteki procesów o czary z zasobu Archiwum Państwowego w Poznaniu /237

Małgorzata Karaśkiewicz, Sławomir Miklas, Bartosz Rebelski - Magia w twórczości J.R.R. Tolkiena /255

Jacek Wendzonka - Słów kilka o fajkowym zielu w Śródziemiu /269

Bogumiła Kaniewska - Magia Krainy Czarów (także tej po drugiej stronie lustra) /277

Dorota Ucherek - Słowiańskości Marty Krajewskiej. Ślady słowiańskich wierzeń magicznych w cyklu Wilcza Dolina /285

Rafał Kochanowicz - Technologia i magia (technomagia) w konwencji cyfrowej science fiction /303

Magdalena Grajek - Rytuał, zmysły, zjawisko. Fizyczne podstawy praktyk magicznych /317

Jakub Jerzy Tokarek - Astrologia i astronomia – gdy magia przenika się z nauką /327

Wojciech Rymarkiewicz- Magia lokalizacyjna – od czarodziejskich praktyk po technologie map mobilnych /335

Noty o autorkach i autorach /347

Indeks osób /355