Potrzeba trwania. Zbiory ikonograficzne na ziemiach polskich w XIX w.

Autorka: Kamila Kłudkiewicz

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 670

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Książka stanowi pionierskie opracowanie fenomenu dziewiętnastowiecznych zbiorów ikonograficznych, jak dotąd niebędących przedmiotem naukowej refleksji. Jej tematem są kolekcje graficznych i rysunkowych wizerunków przedstawiających zabytki, dzieła sztuki, rzemiosło artystyczne, portrety postaci historycznych, krajobrazy, typy i wyroby ludowe. Zbiory takie niekiedy zawierały wybitne artystyczne dzieła graficzne lub oryginalne rysunki dawnych mistrzów i współczesnych artystów, w większości jednak składały się z obrazów stworzonych w XIX wieku, przy użyciu metod reprodukcji charakterystycznych dla tego okresu. Zestawiały zatem rysunki, ryciny, szkice, druki historyczne i ich współczesne kopie, ilustracje prasowe, pocztówki i wreszcie (choć w dużo skromniejszym zakresie), w ostatniej ćwierci XIX wieku, fotografie. Ich głównym celem było wizualne udokumentowanie przeszłości i dziedzictwa kulturowego miasta, regionu lub narodu. Zbiory ikonograficzne stanowiły dziewiętnastowieczny fenomen kolekcjonerski, w którym krzyżowało się znawstwo rycin, reprodukcyjny potencjał technik graficznych i fotomechanicznych wynalezionych w „długim stuleciu” oraz chęć zgromadzenia ilustracji w szerszym ujęciu – różnych aspektów życia ludzkiego i elementów otaczającego człowieka świata, lub węższym – wizualnej dokumentacji jednego tematu. 

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Wstęp /7
Zmagania z terminem /14
Problemy badawcze /29

Rozdział I. Studia kilku przypadków /41
1. Słowo i obraz: zbiory oświeconej arystokratki /44
2. Słowo i obraz: albumy starożytnika /59
3. Ikonotheka, słownik artystów i „narodowa encyklopedia” Józefa Ignacego Kraszewskiego /69
4. Zbiory arystokratów /82
5. Prywatna pamiątka, sztambuch i zbiór ikonograficzny. Albumy Marii Celestyny Boczkowskiej /90
6. Warsztat pracy i rezerwuar ilustracji do publikacji /109
7. Kolekcja Władysława Bartynowskiego, znawcy techniki i wynalazcy  /122
8. Zbiory ikonograficzne w instytucjach /136
9. Polska grafika i polska tematyka: Dominik Witke-Jeżewski /142
10. Archiwum Ikonograficzne Bronisława Gembarzewskiego /157

Rozdział II. Ilustracje dziedzictwa, czyli co zbierano /171
1. Osoby /172
2. Święci /203
3. Krajobraz  /211
4. Zabytki /221
5. Lud  /240
6. Inne tematy /249

Rozdział III. Dziedzictwo narodowe i lokalne  /255
1. Naród w kolekcji /257
2. Region i naród /283

Rozdział IV. Technika ilustracji, czyli co zbierano raz jeszcze /301
1. Rozwój technik reprodukcyjnych w XIX w. /303
1.1. Litografia, chromolitografia i inne nowe techniki /307
1.2. Ilustracja prasowa i książkowa /315
1.3. Dlaczego nie fotografia? /325
2. Rysunki i akwarele /336
3. Dawne ryciny polskie /345

Rozdział V. Jak powstawał zbiór ikonograficzny? Rynek rycin i sieć kontaktów  /349
1. Szkic o rynku rycin na ziemiach polskich w XIX w.  /349
2. Sieć kontaktów między zbieraczami  /366

Rozdział VI. Klasyfikowanie, czyli jak porządkowano zbiór  /377
1. Ogólne systemy klasyfikowania rycin /378
2. Klasyfikowanie portretów /384
3. Porządek chronologiczny, topograficzny i alfabetyczny /386
4. Katalogowanie rycin i ilustracji według tematów /394
5. Katalogowanie świata na początku XX w.  /397

Rozdział VII. Między rozrywką a nauką  /405
1. Wycinanie, przycinanie, naklejanie  /408
2. Wiedza zdobywana w zaciszu domowym /417
3. Specjalizacja nauki w XIX w.  /420
4. Zbiór służący badaniom historii kultury. Archiwum Ikonograficzne do Historii Kultury Polskiej /426

Rozdział VIII. Potrzeba trwania /437
Utrwalić, by ocalić  /438
Trwać /446

Zakończenie /461
Aneks. Zestawienie wybranych zbiorów ikonograficznych /465
Bibliografia /577
Spis ilustracji /643
Indeks osób /655
Summary /669