Poszukiwanie litewskich przodków między Rzymem a Barbaricum Studia i szkice z dziejów nowożytnej historiografii początków Litwy

Autor: Jan Jurkiewicz 

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 351

Okładka: miękka

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Poszukiwanie litewskich przodków – między Rzymem a Barbaricum. Studia i szkice z dziejów nowożytnej historiografii początków Litwy Jana Jurkiewicza to erudycyjne studium poświęcone dawnym wyobrażeniom o pochodzeniu Litwinów. Autor nie poszukuje odpowiedzi na pytanie o rzeczywistą etnogenezę narodu litewskiego, lecz analizuje, jak od XVI do XVIII wieku kronikarze i historycy konstruowali opowieści o początkach Litwy oraz jakie znaczenie polityczne, kulturowe i społeczne miały tworzone przez nich mity.

Tytułowe poszukiwanie przodków prowadzi czytelnika między światem antycznego Rzymu a ludami zaliczanymi przez dawnych autorów do Barbaricum. Szczególne miejsce zajmuje legenda palemońska, według której przodkowie Litwinów mieli przybyć z Italii pod wodzą rzymskiego księcia Palemona. Opowieść ta uzyskała rangę litewskiego mitu narodowego, pełniącego funkcję zbliżoną do mitu sarmackiego w kulturze polskiej. Autor przedstawia również koncepcje wywodzące Litwinów od Alanów, Cymbrów, Gotów i Herulów oraz pokazuje, jak kolejne wersje tych historii przenikały do kronikarstwa, piśmiennictwa politycznego i europejskiej historiografii.

Publikacja pozwala spojrzeć na legendy etnogenetyczne nie jako na zbiór fantastycznych opowieści, lecz jako na ważne świadectwa dawnej kultury historycznej. Mity o pochodzeniu służyły budowaniu prestiżu państwa i elit, uzasadnianiu politycznych aspiracji oraz kształtowaniu zbiorowej pamięci. Porównanie różnych koncepcji ukazuje zarazem przemiany europejskiej myśli historycznej – poczynając od swobodnego łączenia tradycji antycznej, biblijnej i kronikarskiej po stopniowy rozwój krytycznego podejścia do źródeł.

Publikacja jest adresowana do historyków, lituanistów, badaczy dziejów historiografii, kultury dawnej Rzeczypospolitej i Europy Środkowo-Wschodniej, a także do czytelników zainteresowanych rolą mitów historycznych w kształtowaniu tożsamości narodowej. Recenzentem naukowym książki jest prof. dr hab. Grzegorz Błaszczyk.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wykaz ważniejszych skrótów  /9

Wprowadzenie  /11

Rozdział I. Legenda palemońska - wybór rzymskich antenatów  /17

Rozdział II. W kręgu Wejdewuta i Litalana /93

Rozdział III. Protoplaści Litwinów w polskiej i litewskiej historiografii doby renesansu  /151

Rozdział IV. Herulowie przodkami Litwinów. Z dziejów jednej historiograficznej mistyfikacji  /225

Aneks 1. Pazzi i Pacowie na tropach przodków, czyli florencka legenda i jej litewskie źródła  /289

Bibliografia  /313