Polskie rodzimowierstwo. Dziedzictwo przedchrześcijańskich Słowian w świecie późnej nowoczesności

Autor: Piotr Grochowski

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 562

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 16,0 cm x 23,0 cm

Rodzimowierstwo to współczesna religia odwołująca się do dziedzictwa przedchrześcijańskich Słowian. Wpisuje się ono zarazem w szerszy nurt zjawisk społecznych, polegających na rewitalizacji dawnych praktyk kulturowych oraz swoistej "modzie na słowiańszczyznę", która dla wielu osób staje się swego rodzaju stylem życia oraz ważnym punktem odniesienia w budowaniu tożsamości zbiorowych i indywidualnych.

Niniejsza książka stanowi efekt wieloletnich badań etnograficznych i zawiera wszechstronny opis polskiego rodzimowierstwa, obejmujący zarówno jego historię oraz formy organizacyjne, jak i system wierzeniowy oraz praktyki obrzędowe, a także ukazujący społeczne, polityczne i ekonomiczne konteksty, które wpływają na jego kształt i sposób funkcjonowania. W szerszej perspektywie publikacja próbuje zarazem pokazać słowiańskocentryczną narrację o Polsce i Polakach, która wyłania się z wypowiedzi i działań rodzimowierców. Eksponując "rodzime" (niechrześcijańskie) elementy, jest ona wolna od kolonialnych uwikłań i kompleksów, co pozwala jej przezwyciężać poczucie niższości wobec Zachodu i wyższości wobec Wschodu. W tym kontekście książka ta stawia też pytanie o miejsce tradycji przedchrześcijańskich w polskiej kulturze oraz w działaniach z zakresu ochrony dziedzictwa.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp /9 

Rozdział 1. Polskie rodzimowierstwo na tle współczesnych religii pogańskich i innych zjawisk kultury  /45

Terminologia /47

Między tradycją i lokalnością a nowoczesnością i globalizacją /51

Zróżnicowanie współczesnych religii pogańskich /58

Niejasne granice i pola konfliktów /64

Mylące podobieństwa i kłopotliwe sąsiedztwa /79

• Rodzimowierstwo a ruch odtwórstwa historycznego /79
• Rodzimowiercy a rodzimokulturowcy i turbosłowianie /86
• Rodzimowierstwo a New Age i ruchy ekologiczne /96
• Rodzimowierstwo a chrześcijaństwo /106

Płynne struktury i niepewne statystyki /116

Rozdział 2. Krótka historia polskiego rodzimowierstwa /131

Rozdział 3. Religia otwartego kodu i refleksyjnych wyborów /159

Wprowadzenie /161

Uwarunkowania wewnętrzne /162

Uwarunkowania zewnętrzne /167

Podsumowanie /174

Rozdział 4. W co wierzą rodzimowiercy? /183

Uwagi wstępne /185

Kosmologia, teologia, antropologia /189

Wokół rodzimowierczego panteonu /197

• Swaróg /201
• Perun /202
• Weles /205
• Dadźbóg /209
• Chors /211
• Swarożyc /213
• Mokosz /215
• Marzanna /218
• Jaryło/Jarowit /220
• Dziewanna /221
• Strzybóg /223
• Rod, Rodzanice i Dola /225
• Łado i Leli /227
• Świętowit i Trygław /229

Rozdział 5. Święta i praktyki rytualne /235

Uwagi wstępne /237

Struktura świąt /247

• Ogólna charakterystyka i przebieg działań /247
• Czas i uczestnicy świąt /257
• Strukturalne znaczenie estetyki /264

Święta kalendarzowe /271

• Kalendarze świąt i wyznaczanie terminów /271
• Szczodre Gody /274
• Jare Gody /277
• Kupała /280
• Plony /284
• Gromnica i Święto Welesa /287
• Maik, wiosenne Dziady i Stado /292
• Święto Peruna i Święto Mokoszy /296
• Jesienne Dziady /305

Święta rodzinne i obrzędy przejścia /314

• Postrzyżyny i kosopleciny /315
• Swadźba /322
• Obrzędy związane z narodzinami dziecka /329
• Tryzna /331
• Obrzędy inicjacyjne /340

Rozdział 6.(Re)konstrukcje, (re)poganizacje i (re)sakralizacje. Strategie kształtowania praktyk religijnych /347

Typy źródeł oraz praktyki i strategie rewitalizacyjne /349

Stado jako przykład (re)konstrukcji /357

Kupała, Gromnica i pieśni kolędnicze jako przykłady (re)poganizacji /366

Topienie Marzanny jako przykład (re)sakralizacji /378

Podsumowanie /391

Rozdział 7. Niewygodne ramy ponowoczesności /397

Między kulturą tradycyjną a późną nowoczesnością /399

Gdzie świętują rodzimowiercy? /405

• Dlaczego rodzimowiercy nie mogą świętować tam, gdzie dawni Słowianie? /406
• W poszukiwaniu miejsc kultu  /414
• Rodzimowiercy na swoim /421

Temporalne aspekty rodzimowierczego świętowania /430

Podsumowanie /441

Rozdział 8. Zróżnicowanie i dynamika postaw społeczno-politycznych polskich rodzimowierców /447

Wprowadzenie /449

Polityczny pejzaż polskiego rodzimowierstwa /454

Między naziolstwem a lewactwem /458

Afirmacja, eliminacja i bagatelizowanie nacjonalizmu /464

Od nacjonalizmu do konserwatyzmu /477

Wnioski /493

Zakończenie /499

Bibliografia /517

Spis fotografii /547

Summary /553

Indeks osobowy /555