Pieniądz we wczesnobizantyńskiej literaturze hagiograficznej

Autor: Ireneusz Milewski

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 252

Okładka: miękka

Format: 17,0 cm x 25,0 cm

Celem postawionym w niniejszej rozprawie jest analiza danych dotyczących pieniądza we wczesnobizantyńskiej literaturze hagiograficznej. Zebrany materiał powstał w okresie od połowy IV po schyłek VII lub nawet początek VIII wieku. Danych tych jest co prawda sporo, jednak większość z nich ma niestety znikomą wartość poznawczą. Mimo to są one wykorzystywane w badaniach nad dziejami wczesnego Bizancjum, choć przyznać trzeba, iż nierzadko bezkrytycznie. Uwaga ta tyczy się przede wszystkim badaczy zjawisk gospodarczych, którzy, z reguły pracując z bardziej wiarygodnym poznawczo materiałem (choćby z dokumentami papirusowymi) i nie znając specyfiki utworów literackich, bardzo często sięgają bezrefleksyjnie po informacje z tekstów hagiograficznych.

(fragment Wprowadzenia)

Spis treści:

Wprowadzenie /7

1. Wczesnobizantyński rynek pieniężny /12

1.1. Uwagi wprowadzające /12

1.2. Jednostki pieniężne we wczesnobizantyńskiej literaturze hagiograficznej /22

1.2.1. Pieniądz bity w złocie /22

1.2.2. Pieniądz bitwy w srebrze /24

1.2.3. Pieniądz bity w brązie /26

1.2.4. Terminologia wątpliwa poznawczo (denarios/denarius, dinar, dareikos) /28

2. Pieniądz w życiu codziennym społeczeństwa wczesnobizantyńskiego /32

2.1. Ceny /32

2.1.1. Ceny produktów spożywczych /32

2.1.2. Ceny niewolników /35

2.1.3. Ceny odzieży /43

2.1.4. Ceny innych towarów i usług /47

2.2. Płace /51

2.2.1. Zarobki robotników najemnych /51

2.2.2. Zarobki lekarzy /54

2.2.3. Zarobki prostytutek oraz stręczycieli /55

2.3. Ludzie interesu /63

2.3.1. Bankierzy i lichwiarze /63

2.3.2. Kupcy i handlarze /71

2.4. Podatki i czynsze dzierżawne /81

2.5. Majątek wiernych świeckich /94

2.5.1. Majątek arystokracji /94

2.5.1. Majątek mniej zamożnych wiernych /109

2.6. Pieniądz w działalności Kościoła /112

2.6.1. Źródła majątku /112

2.6.1.1. Darowizny dworu cesarskiego /112

2.6.1.2. Prywatni darczyńcy (arystokracja i mniej zamożni wierni) /121

2.6.2. Inne źródła majątku kościelnego (handel zbożem oraz innymi produktami spożywczymi, działalność pożyczkowa, dochody z najmu oraz dzierżawy nieruchomości) /125

2.6.3. Inne relacje obrazujące kondycję ekonomiczną Kościoła /133

2.6.4. Wydatki (działalność dobroczynna) /236

2.6.5. Inne kwestie związane z administrowaniem majątkiem kościelnym /144

2.6.6. Prywatny majątek biskupa oraz pozakościelne zajęcia zarobkowe duchowieństwa /146

2.7. Pieniądz we wspólnotach monastycznych /147

2.7.1. Źródła majątku /148

2.7.1.1. Dochód uzyskiwany z pracy własnej oraz z jałmużny /148

2.7.1.2. Darowizny, spadki oraz działalność pożyczkowa /152

2.7.2. Wydatki (działalność dobroczynna) /164

2.8. Pieniądz w innych dziedzinach życia /166

2.8.1. Nagrody pieniężne, łapówki, grzywny, konfiskaty mienia /166

2.8.2. Badanie jakości kruszcu zmonetaryzowanego /170

2.8.3. Zbójectwo i okup /172

2.8.4. Inne przypadki /174

3. Inne aspekty obecności pieniądza we wczesnobizantyńskiej literaturze hagiograficznej /178

3.1. Moralna ocena dysponowania pieniądzem oraz innymi dobrami materialnymi we wczesnobizntyńskich tekstach hagiograficznych. Uwagi wprowadzające /178

3.1.1. Exempla /181

3.2. Ikonografia pieniądza /191

3.2.1. Ikonografia pieniądza epoki konstantyńskiej /192

3.2.1.1. Solid z popieriem cesarzowej Heleny /192

3.2.1.2. Monety z wizerunkiem cesarza Konstantyna /195

3.2.2. Teodoret z Cyru o ikonografii pieniądza /205

3.2.3. Moneta opatrzona "podobizną" ziemskiego władcy. Relacja w Vita Symeonis Stylitae /208

Zakończenie /209

Wykaz skrótów /213

Bibliografia /217

Monety in early Byzantine hagiographic literature (Summary) /247