Patriotki i obywatelki. Tom I. Kobiety w nauce, oświacie i edukacji

Autorzy: Małgorzata Dajnowicz, Maria Bauchrowicz-Tocka, Krzysztof Kossakowski, Justyna Kowalska, Justyna Zajko-Czochańska, Karolina Żurawska, Adam Miodowski

Koordynator merytoryczny: Małgorzata Dajnowicz

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 668

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,5 cm

Pierwszy tom monumentalnej serii Patriotki i obywatelki to wyjątkowa publikacja, która przywraca należne miejsce kobietom współtworzącym fundamenty nowoczesnej Polski i Europy. Książka stanowi rezultat wieloletnich badań zespołu naukowego realizowanych w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki i otwiera czterotomowy projekt poświęcony historii Polek w kulturze, nauce i życiu publicznym.

Publikacja prezentuje trzydzieści pogłębionych biografii kobiet związanych z nauką, edukacją i działalnością społeczną – od XIX wieku po drugą połowę XX stulecia. Bohaterki tomu to zarówno postacie znane i uznane, jak i osoby dotąd marginalizowane lub zapomniane, których wkład w rozwój instytucji akademickich, szkolnictwa oraz kultury intelektualnej okazuje się nie do przecenienia.

Autorzy ukazują ich losy w szerokim kontekście historycznym – od czasów zaborów, przez II Rzeczpospolitą, dramat wojny i okupacji, aż po emigrację i odbudowę życia naukowego po 1945 roku. Szczególną wartością tomu jest ukazanie kobiet jako aktywnych uczestniczek procesów modernizacyjnych, emancypacyjnych i obywatelskich, działających nie tylko w przestrzeni publicznej, lecz także w codziennym życiu społecznym, edukacyjnym i rodzinnym.

Książka wyróżnia się nowoczesnym podejściem metodologicznym, łączącym biografistykę historyczną, mikrohistorię i studia nad pamięcią zbiorową. Autorzy sięgają po szeroki wachlarz źródeł – od archiwaliów i korespondencji po prasę i świadectwa osobiste – aby odtworzyć nie tylko fakty z życia bohaterek, lecz także ich strategie działania, wybory i zmagania z ograniczeniami epoki.

Patriotki i obywatelki to nie tylko zbiór biografii – to wielowymiarowa opowieść o kobietach, które współtworzyły świat nauki i edukacji, często wbrew społecznym barierom i instytucjonalnym ograniczeniom. To także ważny głos w dyskusji o miejscu kobiet w historii oraz o konieczności rewizji dotychczasowych narracji historycznych.

Publikacja skierowana jest zarówno do badaczy i studentów nauk humanistycznych, jak i do wszystkich czytelników zainteresowanych historią kobiet, kulturą i dziejami nowoczesnej Polski. To książka, która nie tylko uzupełnia luki w wiedzy, ale także inspiruje do dalszych poszukiwań i refleksji.

Spis treści:

Wprowadzenie /7

BIOGRAMY

Cezaria Anna Baudouin De Courtenay Vasmer-Ehrenkreutz-Jędrzejowiczowa (1885-1967)  /13

Janina Bem (1877-1961)  /41

Iza Bieżuńska-Małowist (1917-1995)  /57

Helena Drege (1888-1956)  /79

Natalia Gąsiorowska-Grabowska (1881-1964)  /97

Ewa Konstancja Grodecka (1904-1973)  /121

Wanda Haberkantówna (1871-1930) /134

Jadwiga Jahołkowska (1863-1931) /162

Józefa Joteyko (1866-1928) /186

Zofia Kielan-Jaworowska (1925-2015) /211

Maria Kolendo (1894-1980) /229

Helena Józefa Krzemieniewska (1878-1966) /247

Regina Lilientalowa (1875-1924) /268

Jadwiga Młodowska (1882-1934)  /291

Faustyna Morzycka (1864-1910)  /318

Wanda Moszczeńska (1896-1974)  /338

Krystyna Niklewiczówna (1910-1999) /358

Natalia Obrębska (1904-1987) /373

Stanisława Osiecka (1898-1990) /392

Zofia Podkowińska (1894-1975) /419

Krystyna Pożaryska (1914-1989)  /442

Nadzieja Rojecka (1898-1986) /458

Zofia Romanowiczówna (1842-1935)  /473

Zofia Wanda Szmydtowa (1893-1977)  /490

Helena Saalska (1884-1956)  /504

Jadwiga Szczawińska-Dawidowa (1864-1910)  /517

Hanna Świda-Ziemba (1930-2012)  /536

Zofia Wartołowska (1911-1976)  /558

Jadwiga Zanowa (1891-1964)  /575

Eleonora Ziemięcka (1815-1869)  /601

Podsumowanie /615

Wykaz skrótów /619

Bibliografia /621

Indeks osób /657