Pan Samochodzik i… Wokół Fenomenu Kulturowego tom 4

Redakcja: Marek Jeziński, Marcin Lisiecki

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 506

Okładka: miękka

Format: 15,8 cm x 22,5 cm

Tom 4 serii Wokół Fenomenu Kulturowego

„Stówą, panie kustosz!” – wołał Bigos do Tomasza N.N. w Niesamowitym dworze. I choć od napisania tych słów minęło ponad pół wieku, to jednak w gronie miłośników twórczości Zbigniewa Nienackiego są one ciągle „skrzydlatym słowem”, cytatem, który zachowuje swoją żywotności, jest przywoływany, na nowo kontekstualizowany, a przede wszystkim pozwala miłośnikom tej prozy na wzajemną identyfikację. Tych z nich, którzy obecnie prowadzą działalność naukowo-badawczą, zaprosiliśmy w październiku 2023 roku do Malborka, gdzie w gościnnych murach Muzeum Zamkowego odbyła się piąta konferencja z cyklu „Wokół fenomenu kulturowego”. Jej szeroka formuła sprawiła, że wzięli w niej udział m.in. historycy, filozofowie, antropolodzy kultury, socjologowie, filmoznawcy, literaturoznawcy, kulturoznawcy, badacze motoryzacji.

Ile jest kanonicznych powieści Nienackiego – 12 czy 15? Jak wyglądał pojazd zbudowany przez wynalazcę, wuja Gromiłłę? Jak kształtuje się relacja między prozatorskimi pierwowzorami a filmowymi adaptacjami? – to pierwsze pytania, jakie nasuwają się podczas refleksji nad powieściowymi przygodami Tomasza N.N. Ale po chwili pojawiają się też inne, przesuwające zarówno poziom analizy, jak i jego obiekty w przestrzeń naukową. Kto był planowanym adresatem tych powieści? Co pozostało z przygód korzystającego z niezwykłego wehikułu historyka sztuki w pamięci i świadomości jego czytelników? Na ile popularyzatorski wymiar tej prozy wpływał na zainteresowania naukowe odbiorców? Czy Nienacki stworzył oryginalny gatunek powieściowy?

Tom, który oddajemy do rąk Czytelnika, zawiera studia będące efektem poszukiwań odpowiedzi na te, ale też inne pytania związane z tematem konferencji. Choć nie udało się w nim zgromadzić wszystkich głosów i wystąpień, to jednak wierzymy, że poszerza on wgląd zarówno w młodzieżowe powieści Zbigniewa Nienackiego, jak i powstałe na ich podstawie adaptacje filmowe. Mamy nadzieję, że zawarte w tym tomie szkice z jednej strony pozwolą na ukazanie tej twórczości w nowych perspektywach badawczych (m.in. studia genderowe, ekokrytyka), z drugiej zaś staną się inspiracją do prowadzenia dalszych badań nad przygodami Pana Samochodzika. Te ostatnie bowiem stanowią do dziś (nie tylko naszym zdaniem!) swoisty, niepowtarzalny fenomen kulturowy.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Wstęp / 9

Radosław Sioma - Czy Pan Samochodzik pracował w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego? O Worku Judaszów
Zbigniewa Nienackiego /13

Tomasz Leszkowicz - Tomasz Ormowiec. Propaganda i polityka PRL w powieści młodzieżowej /43

Izabela Desperak - Pan Samochodzik – patron seksistowskich dziadersów? /71

Katarzyna Prajzner - Na jakim silniku jeździ Pan Samochodzik? O seryjności i strukturach narracyjnych w cyklu powieściowym Zbigniewa Nienackiego /97

Krzysztof Abriszewski - Pan Samochodzik: fantazje o nowoczesnej przygodzie /119

Rafał Moczkodan - „Majster nad majstry”, czyli recepcja krytyczna powieści Zbigniewa Nienackiego z serii Pan Samochodzik i… /157

Marcin Hlebionek - Księga Strachów – próba analizy źródłoznawczej /197

Agnieszka Polanowska - Między książką a ekranem. Kształtowanie wizerunku Pana Samochodzika na podstawie literackich i filmowych wersji Wyspy złoczyńców /221

Marcin Lisiecki - Ralf Dawson – przybysz z przyszłości czy oszust? Pan Samochodzik w kontekście dyskursu prawdziwościowego i manipulacji /237

Jarosław Kłaczkow - Autochtoniczni mieszkańcy Mazur w świetle Pana Samochodzika… i innej wybranej literatury popularnej czasów PRL /269

Dariusz Brzostek - Pan Samochodzik i pejzaż dźwiękowy. Zbigniewa Nienackiego pedagogika ekologii akustycznej /289

Piotr Bojko - „Wiedza i umiejętność posługiwania się nią” – nauka i naukowcy w cyklu powieściowym Zbigniewa Nienackiego o przygodach Pana Samochodzika /303

Barbara Milewska-Waźbińska - Pan Samochodzik i tajemniczy język. O roli łaciny w powieściach Zbigniewa Nienackiego /333

Paweł Madejski - Pan Samochodzik i inskrypcje /349

Justyna Szlachta-Ignatowicz - Przyroda/natura w powieściach Zbigniewa Nienackiego (na wybranych przykładach) /371

Joanna Nowosielska-Sobel - Kemping i biwak jako „kultowe” formy spędzania czasu wolnego w okresie PRL w filmowej wizualizacji
serialu telewizyjnego Samochodzik i templariusze /387

Bartosz Gondek - Samochodowe uniwersum Pana Samochodzika na tle motoryzacyjnej rzeczywistości PRL końca lat 50. i 60. XX wieku /421

Andrzej Wojciech Feliński - Lekki pojazd terenowy – technika wojskowa w służbie polskiej kinematografii /437

Arkadiusz Adamczuk - Jak mogła wyglądać Krasula, czyli żeglarski świat Pana Samochodzika /453

Elżbieta Kruszyńska - Być jak Sherlock Holmes – Nienacki kontra Bahdaj /469

Katarzyna Dembska - Kilka uwag o przekładzie powieści Zbigniewa Nienackiego Pan Samochodzik i templariusze na język czeski /487