Noc przeszła, a dzień się przybliżył. Studia o polskim piśmiennictwie reformacyjnym XVI wieku

Autor: Katarzyna Meller

Rok wydania: 2004

Liczba stron: 300 

Okładka: miękka 

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Uwaga! Okładka posiada nieznaczne zagięcia od spodu i delikatne przykurzenia brzegów kartek

Studia przynoszą wielorakie oświetlenie polskiego piśmiennictwa reformacyjnego, głównie z lat 1551-1573, a więc z okresu niezwykle ważnego, tak dla rozwoju doktryny religijnej polskich protestantów, jak i ich dążeń do uzyskania pełnej tolerancji wyznaniowej i prób utworzenia Kościoła narodowego, w opozycji do papiestwa i katolicyzmu a la polonaise.

Autorka przedstawia poglądy działających w Polsce protestantów na państwo, władzę królewską i postawę proobywatelską innowierców, analizuje wybrane aspekty polemiki innowierczej ze światem katolickim.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Słowo wstępne /7

Rozdział I. Oratio pro re publica et rege. Marzenia i nadzieje /15

1. Nowy polski hymn państwowy? /15

Carmen patrium: Bogurodzica /15

Oratio pro re publica et rege /19

"Pod niebem Niedźwiedzicy" /22

"Na wieki wieczne w niebie przebywanie" /25

"Wiary prawdziwej a żywej uczą u mnie w Kosowie" /29

Modlitwa za zbór chrześcijański /32

Proces kształtowania świadomości narodowej /34

2. "Daj królom serce takie, by Twe słowo przyjęli". Modlitwy "za najaśniejszego króla polskiego i za królową małżonką jego" /37

3. "Królowie [...] są custodes leges Dei". Sprawy wiary w rękach króla /48

Institutio regni pueri /48

Si Deus nobiscum, quis contra nos? /52

Nowy Dawid /54

Królowie: "custodes leges Dei" /58

Obrońca języka, czyli narodu polskiego /61

Zdrajcy, tyrani i doradcy /63

Przełożony, czyli sługa /67

"Wolny chrześcijański król" /70

"Poradnicy" królewscy - ludzie i książki /73

4. Etyczny wymiar "rządnego królestwa" /82

Czy istniały protestanckie wzorce osobowe? /84

• Męczennik nowej wiary /88
• "Świetne gwiazdy lechickiego narodu" /90

Ora et labora /94

• Bene natus pracuje /96
• Mieszczańska apologia pracy i nauki /102
• "Policja" i "ekonomia" /108
• Nagana próżniactwa i projekty nowej filantropii /110
• Czas zbytków /114

Rozdział II. W polemicznym starciu /119

1. Żywe obrazy. Teatralność kultu religijnego w ujęciu szesnastowiecznego piśmiennictwa różnowierczego /119

Teatr i msza święta /122

Żywe obrazy /127

Wilk w owczej skórze /129

Martwe obrazy /132

Magia "teatru" /135

Zjadanie grzechów /137

Fides ex auditu /138

Mimus vitae? /140

2. "Zakaż czytać Ewanjelij, ... bo najwięcej szkodzą". Mistyfikacja jako metoda polemiczna w piśmiennictwie reformacyjnym /142

Chrystus wstąpił pod strzechy /145

Lippomano - osełka polemistów /147

Paweł IV w opinii polskich protestantów /150

"Rada ustronna" /152

Znakomite koneksje /159

Dalsze dzieje pamfletowej mistyfikacji /159

3. "Lud świecki więcej czyta niż duchowny" /162

Biblia w rękach "prostaków" /162

Boża gramatyka /171

Rozdział III. Od "początku" do "końca" /185

1. Ad fontes. Idea powrotu do źródeł wiary w piśmiennictwie protestanckim /185

W co wierzyli "ojcowie"? Wobec przeszłości Kościoła /185

"Noc przeszła...". Wobec Starego Testamentu /192

Nowe Betlejem. Idea "początku" w protestanckich pieśniach o narodzeniu Pańskim /201

• Narodzenie Pańskie w protestanckich pieśniach z XVI wieku /206
• Detronizacja Matki Boskiej /210
• Zbawczy akt narodzin i śmierci Chrystusa /211
• Początek własnego czasu reformacji /215
• Prosty moralizm /216
• "Ze szczerego Słowa Bożego"/219

2. "Pocieszenie przeciw rozpaczy dla grzechów" /222

Simul iustus et peccator /222

Smutni ludzie /227

Tentatio tristitiae /231

Antidotum I: sola Fides-o Pocieszeniu przeciw rozpaczy /232

Antidotum II: sola Scriptura - o Wirydarzu Lubelczyka /240

Antidotum III: sola Gratia - o Narzekaniu ... biskupa Jana Drojowskiego /245

3. "Ten świat już nie może długo trwać" - o bliskim końcu "nierządnego królestwa" i "grzesznego świata" /253

"Proroki polskie" /253

"Świat jest prawie złością nie ukaraną" /264 

POST SCRIPTUM /270

Bando na aryjany Wespazjana Kochowskiego. Miedzy konfederacjami /270

• Od gestu invito do dimitto /271
• Miejsce w zbiorze /273
• Innowiercy i różnowierstwo w Niepróżnującym próżnowaniu /274
• "Wychodź", "fora", "wender" /278
• Skalane gniazdo/281
• Kozioł ofiarny/283
• Archetyp w biblijnym wypędzeniu z raju /285
• Odpowiedź na Bando /287
• "Imię moje Fides, to jest wiara katolicka" /289
• Krypto tolerancyjny traktat /291

Nota bibliograficzna /294

"Die Nacht yerging, und der Tag nahte". Studien iiber das polnische reformatorische Schrifttum des 16. Jahrhunderts (Zusammenfassung) /295