Medycyna w Kraju Warty

Redakcja naukowa: Krystyna Radziszewska, Florian Steger, współ. Aleksandra Góralczyk-Bińkowska

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 324

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,0 cm 

Opieka zdrowotna kojarzona jest z troską o pacjenta, chorego i potrzebującego pomocy lekarskiej. W Kraju Warty, „wzorcowym okręgu Rzeszy”, służba zdrowia zmuszona była funkcjonować w rzeczywistości ekstremalnie zaprzeczającej takim wyobrażeniom. Na terenach wcielonych do III Rzeszy podczas II wojny światowej medycyna była podporządkowana polityce rasowej, germanizacji i projektom prowadzącym do ludobójstwa. Autorzy artykułów zebranych w tej książce poszukują odpowiedzi na pytania, jaką rolę odegrali lekarze, szpitale i instytucje medyczne w zbrodniczym systemie hitlerowskim. Podejmują zagadnienia nazistowskich zbrodni eugenicznych, mordowania pacjentów szpitali psychiatrycznych w Łodzi, Warcie i innych miejscowościach regionu, funkcjonowania niemieckiej administracji zdrowotnej oraz losów polskich i żydowskich lekarzy. Szczególne miejsce zajmują szkice poświęcone łódzkiemu gettu, gdzie mimo skrajnego niedoboru żywności, lekarstw i personelu medycznego podejmowano heroiczną walkę o ratowanie życia mieszkańców.

Tom ukazuje medycynę nie tylko jako obszar leczenia, lecz także jako narzędzie polityki okupacyjnej, wykluczenia i przemocy. Obok analiz historycznych znalazły się w nim również teksty poświęcone pamięci o nazistowskich zbrodniach medycznych, opiece okołoporodowej w okupowanej Łodzi, dziejom szpitali oraz rozwojowi medycyny sądowej. Uzupełnieniem publikacji są materiały źródłowe, dokumenty archiwalne, relacje świadków, fragmenty Kroniki getta łódzkiego oraz bogaty materiał ilustracyjny.

Książka przybliża jeden z najmniej rozpoznanych aspektów życia w rządzonym przez nazistów Kraju Warty.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Krystyna Radziszewska - Wprowadzenie /7

Marcin Orzechowski, Florian Grafl, Florian Steger - „Eutanazja” pacjentów szpitali psychiatrycznych w Łodzi i okolicach w latach 1939–1945 /15

Magdalena Sara Guschlbauer - Nazistowskie zbrodnie eugeniczne w polskiej kulturze pamięci /41

Krystyna Radziszewska - „Nie mam nawet protekcji, żeby umrzeć”. Medycyna w łódzkim getcie (1940–1944) /55

Ewa Wiatr - Choroby zakaźne w getcie łódzkim /83

Wiebke Lisner, Elżbieta Kassner - Opieka okołoporodowa w Łodzi: biografia położnej Stanisławy Leszczyńskiej (1896–1974) /111

Aleksandra Góralczyk-Bińkowska - Szpital im. Ignacego Mościckiego w Łodzi / im. Augusta Biera w Litzmannstadt – z dziejów łódzkiej placówki służby zdrowia /149

Piotr Arkuszewski, Adriana Cieślak-Arkuszewska - Organizacja i funkcjonowanie medycyny sądowej oraz anatomii patologicznej w Litzmannstadt (Łodzi) w latach 1939–1945 /171

Appendix /211

1. Protokoły przesłuchań świadków przed Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich /213

2. Fragmenty kroniki getta łódzkiego /249

3. Hasła z encyklopedii getta łódzkiego /267

4. Arnold Mostowicz Przedostatni /273

5. Oskar Singer, Umieranie w getcie /283

6. Stanisława Leszczyńska, Raport położnej z Oświęcimia /287

7. Dokumenty i ilustracje /293

Biogramy autorów /307

Spis ilustracji /313

Indeks osób /321