Kultura obyczajowa współczesnej Japonii

Autorka: Iwona Kordzińska-Nawrocka

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 596

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Publikacja stanowi próbę rekonstrukcji oraz analizy kultury obyczajowej współczesnej Japonii, ukazując jej złożony i wielowymiarowy charakter. Autorka koncentruje się na zwyczajach, rytuałach i obrzędach związanych zarówno ze sferą sacrum, jak i profanum, prezentując wzorce zachowań w kontekście przestrzeni domowej oraz publicznej. Szczególną uwagę poświęca cyklicznym świętom, rytuałom i obrzędom przejścia, komunikacji interpersonalnej oraz wzorom sposobów myślenia i określonym wizjom rzeczywistości.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Wprowadzenie /13

Rozdział 1. Kultura obyczajowa Japonii i jej rozumienie – uwagi metodologiczne /19
1.1. Pojęcie kultury /19
1.2. Pojęcia ‘kultura obyczajowa’ i ‘kultura codzienności’/24
1.3. Pojęcia ‘kultura’, ‘kultura codzienności’ i ‘kultura obyczajowa’ w języku japońskim /33
1.4. Nihonjinron – dyskurs nad Japończykami, czyli koncepcje opisu kultury japońskiej /39
1.4.1. Koncepcje badaczy japońskich (okres Edo – koniec II wojny światowej) /40
1.4.2. Koncepcje badaczy japońskich (okres powojenny)  /49
1.4.3. Koncepcje badaczy obcokrajowców /54
1.5. Cechy wyróżniające kulturę japońską /58
1.5.1. Eklektyczność oraz hybrydowość /58
1.5.2. Synkretyzm /68
1.5.3. Kult przyrody i jej zjawisk /70
1.5.4. Wyrafinowana prostota, czyli tradycyjna kultura skromności wabi i patyny sabi /73
1.5.5. Współczesna kultura kawaii – słodkości i tkliwości /76
1.5.6. J-bunka – japońska kultura popularna jako kultura konsumpcji /83
1.6. Podsumowanie /89

Rozdział 2. Kultura mentalna i system wartości Japończyków /91
2.1. Kultura japońska jako kultura narodowa /91
2.1.1. Homogeniczność społeczeństwa japońskiego /94
2.1.2. Kolektywny charakter społeczeństwa japońskiego /99
2.1.3. Wspólne wartości kulturowe Japończyków /102
2.2. Tradycje religijne i ich wpływ na system wartości Japończyków /106
2.2.1. Religijność Japończyków – cechy wyróżniające /109
2.2.2. Shintō, czyli droga bóstw /110
2.2.3. Bukkyō, czyli buddyzm /122

2.2.4. Synkretyzm sintoizmu i buddyzmu /128
2.2.5. Jukyō, czyli konfucjanizm /130
2.2.6. Dōkyō, czyli taoizm / 132
2.2.7. Kirisutokyō, czyli chrześcijaństwo /135
2.3. Wierzenia ludowe oraz przesądy /137
2.3.1. Kotodama, czyli moc słów /139
2.3.2. Shichifukujin, czyli Siedmioro Bogów Szczęścia /142
2.3.3. Yakudoshi, czyli pechowe lata w życiu człowieka /145
2.3.4. Manekineko, czyli kot przynoszący szczęście /146
2.3.5. Gankake, czyli modlitwy do bóstw /149
2.3.6. Omikuji, czyli wróżby świątynne /151
2.3.7. Senbazuru, czyli origami tysiąca żurawi /154
2.3.8. System sześciu dni rokuyō /156
2.3.9. Dwanaście chińskich znaków zodiaku jūnishi i kalendarz eto /158
2.3.10. Kōshin no Hi – Dzień Małpy /164
2.3.11. Japońskie przesądy /166
2.4. Podsumowanie  /172

Rozdział 3. Rodzina oraz wzorce kobiecości i męskości we współczesnej Japonii /173
3.1. Dawne modele rodziny japońskiej /173
3.2. Przedwojenny model rodziny japońskiej /175
3.3. Współczesny model rodziny japońskiej /180
3.4. Rozwody w Japonii /190
3.5. Pokolenia w powojennej Japonii /194
3.6. Kobiecość i męskość we współczesnej Japonii – stereotypy płci /200
3.7. Style życia kobiet i mężczyzn we współczesnej Japonii /203
3.8. Wzorce kobiecości /214
3.8.1. Tradycyjny wzorzec gospodyni domowej (sengyō shufu) /214
3.8.2. Nowe wzorce kobiecości /219
3.9. Wzorce męskości /225
3.9.1. Tradycyjny wzorzec pracownika korporacyjnego (sarariiman) /227
3.9.2. Nowe wzorce męskości /232
3.10.Podsumowanie /237

Rozdział 4. Japońska kultura komunikacji społecznej /239
4.1. Kultura komunikacji – podstawowe pojęcia /239
4.2. Zasady funkcjonowania wzorców komunikacyjnych we współczesnym społeczeństwie japońskim /243

4.3. Japońska kultura komunikacji bezpośredniej – werbalnej /251
4.3.1. Niejednoznaczność wypowiedzi, czyli kotoba no aimaisa /251
4.3.2. Cnota skromności kenson no bitoku /255
4.3.3. Zasada enryo – wycofania i skrępowania /256
4.3.4. Postawa pasywna (ukemi shisei), czyli kulturowa symbolika strony biernej w języku japońskim /257
4.3.5. Keigo – japoński język honoryfikatywny /260
4.3.6. Aisatsu – japońskie pozdrowienia i wyrażenia grzecznościowe /263
4.3.7. Język męski i język kobiecy /266
4.3.8. Kultura przepraszania shazai bunka /268
4.4. Japońska kultura komunikacji pośredniej /270
4.4.1. Proksemika w japońskiej kulturze komunikacji /270
4.4.2. Kinezyka w japońskiej kulturze komunikacji /271
4.5. Japońska kultura komunikacji cyfrowej – emoji i kaomoji /295
4.6. Japońskie znaki informacyjne i drogowe /300
4.7. Podsumowanie /302

Rozdział 5. Kultura materialna oraz japońska etykieta i wzorce grzeczności reigi sahō /305
5.1. Historia powstania norm i wzorców reigi sahō /307
5.2. Tradycyjne stroje japońskie /311
5.2.1. Historia japońskiego kimona /12
5.2.2. Rodzaje współczesnych kimon i okoliczności ich zakładania /315
5.3. Kultura kulinarna i zasady zachowania przy stole /324
5.3.1. Washoku, czyli japońska kuchnia narodowa /324
5.3.2. Główne składniki kuchni japońskiej /331
5.3.3. Główne dania kuchni japońskiej /336
5.3.4. Etykieta obowiązująca przy stole /342
5.3.5. Kultura jedzenia pałeczkami /344
5.4. Japoński dom i kultura gościnności /346
5.4.1. Tradycyjny dom japoński /346
5.4.2. Historia budownictwa mieszkaniowego w Japonii /350
5.4.3. Wizyta (hōmon) w domu japońskim /353
5.5. Kultura odwdzięczania się /366
5.5.1. Elementy składowe prezentu /369
5.5.2. Święta związane z wręczaniem prezentów /374
5.5.3. Inne okazje do wręczania prezentów /379
5.6. Podsumowanie /383

Rozdział 6. Kultura japońskich obrzędów przejścia /385
6.1. Okres ciąży, narodziny i obrzędy związane z dzieciństwem /387
6.1.1. Obi iwai – ceremonia zawiązania pasa /388
6.1.2. Oshichiya – siódmy dzień po narodzinach dziecka /391
6.1.3. Pierwsza wizyta w świątyni omiya mairi /393
6.1.4. Momoka iwai – obchody 100. dnia po narodzinach dziecka /395
6.1.5. Pierwsze urodziny dziecka hatsu tanjōbi i pierwsze Święto
Dziewcząt lub Święto Chłopców – Hatsu Sekku /395
6.1.6. Shichigosan – święto dzieci w wieku 3, 5 i 7 lat /397
6.1.7. Jūsan mairi – pielgrzymka trzynastolatków /399
6.2. Obrzędy okresu dorosłości /401
6.3. Ceremonie ślubne /405
6.3.1. Yuinō – prezent zaręczynowy /405
6.3.2. Czerwona nić przeznaczenia /408
6.3.3. Kekkonshiki – ceremonia ślubna /409
6.3.4. Główne rodzaje ceremonii ślubnych /415
6.3.5. Hirōen – wesele 423/
6.3.6. Soro wedingu – ślub solo /424
6.4. Rikonshiki – ceremonia rozwodowa /426
6.5. Obrzędy związane z wiekiem senioralnym /429
6.6. Obrzędy związane ze śmiercią /437
6.6.1. Religijne spojrzenie na śmierć i życie po śmierci /440
6.6.2. Obyczaje pogrzebowe we współczesnej Japonii /454
6.6.3. Inne obyczaje związane z pochówkiem /464
6.7. Podsumowanie /466

Rozdział 7. Kultura obyczajów i zwyczajów świątecznych we współczesnej Japonii /467
7.1. Święta doroczne sai /467
7.2. Cztery pory roku shiki i ich symbolika /472
7.3. Święta obchodzone zimą i zwyczaje z nimi związane /479
7.3.1. Grudzień shiwasu jako miesiąc przygotowań /479
7.3.2. Boże Narodzenie – Kurisumasu /480
7.3.3. Daiku – IX Symfonia Ludwiga van Beethovena /482
7.3.4. Obchody Nowego Roku – Oshōgatsu /485
7.3.5. Święto odpędzania demonów – Setsubun /502
7.3.6. Dzień Upamiętniający Założenie Państwa – Kenkoku Kinen no Hi /505
7.3.7. Dzień Urodzin Cesarza – Tennō Tanjōbi /507

7.4. Święta obchodzone wiosną i zwyczaje z nimi związane /508
7.4.1. Święto Dziewcząt – Hina Matsuri /508
7.4.2. Biały Dzień /510
7.4.3. Święto Równonocy Wiosennej – Shunbun no Hi /511
7.4.4. Święto Podziwiania Wiśni – Hanami /512
7.4.5. Dzień Narodzin Buddy – Hana Matsuri /518
7.4.6. Dzień Shōwa – Shōwa no Hi /520
7.4.7. Dzień Dziecka – Kodomo no Hi /520
7.5. Święta obchodzone latem i zwyczaje z nimi związane /522
7.5.1. Święto Zmiany Strojów – Koromogae /522
7.5.2. Święta inaugurujące letnie atrakcje w plenerze: Yamabiraki (dzień inaugurujący górskie wspinaczki), Umibiraki (dzień inaugurujący morskie kąpiele), Kawabiraki (dzień inaugurujący kąpiele w rzekach) /523
7.5.3. Święto Tanabata – spotkanie gwiazd Altair i Wega /526
7.5.4. Święto Zmarłych – Obon /530
7.6. Święta obchodzone jesienią i zwyczaje z nimi związane /533
7.6.1. Święto Chryzantem – Chōyō no Sekku /533
7.6.2. Święto Podziwiania Księżyca – Tsukimi /534
7.6.3. Dzień Szacunku do Osób Starszych – Keirō no Hi //538
7.6.4. Święto Równonocy Jesiennej – Shūbun no Hi /539
7.6.5. Święto Podziwiania Klonów – Momijigari /540
7.6.6. Dzień Sportu – Supōtsu no Hi  /541
7.6.7. Dzień Kultury – Bunka no Hi /542
7.6.8. Święto Dziękczynienia – Kinrō Kansha no Hi /542
7.7. Podsumowanie /544

Zakończenie /545
Bibliografia /549
Słownik wybranych terminów japońskich w zapisie ideograficznym /569
Indeks rzeczowy wybranych terminów  /583
Indeks nazwisk /589