Kronika Namysłowa autorstwa Johannesa Frobena jako utwór dziejopisarstwa miejskiego

Opracowanie: Roland Czarnecki

Rok wydania: 2015

Liczba stron: 364

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,5 cm

Niniejsza publikacja, będąca pracą doktorską autora, napisaną pod kierunkiem dr. hab. Wojciecha Mrozowicza i obronioną na Uniwersytecie Wrocławskim, to studium źródłoznawcze poświęcone Johannesowi Frobenowi oraz opracowanej przez niego kronice Namysłowa „Annales Ioannis Frobenii ab anno 1347”.

Johannes Froben żył na przełomie XV i XVI w. Pochodził z Jeleniej Góry i studiował w Krakowie. W latach 1495–1503 i 1509–1510 był pisarzem miejskim i notariuszem w Namysłowie. Pozostawił po sobie niemieckojęzyczną kronikę Namysłowa, będącą ważnym zabytkiem śląskiej historiografii, choć jak dotąd wydanym jedynie w niewielkich fragmentach. Kronika Frobena przynależy do miejskiego nurtu dziejopisarstwa i w tym aspekcie wykazuje daleko idące podobieństwa do najwybitniejszego zabytku śląskiej historiografii - do kroniki Eschenloera.

Prezentowane opracowanie opiera się na obszernym materiale archiwalnym, w tym głównie na zachowanym autografie kroniki, przechowywanym w Archiwum Państwowym we Wrocławiu, oraz licznych źródłach zdygitalizowanych. Dokładne przeanalizowanie tego zasobu pozwoliło na sformułowanie odpowiedzi w możliwie jak najszerszym spektrum zadawanych dziś pytań badawczych, a także na poczynienie nowych ustaleń, uzupełniających lub korygujących dotychczasowy stan wiedzy.

Niniejsza książka adresowana jest zarówno do badaczy zajmujących się śląskim dziejopisarstwem, jak i do wszystkich osób zainteresowanych przeszłością Śląska.

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Wykaz skrótów /9

Wstęp /11

• Recepcja utworu /12
• Cel, źródła i konstrukcja pracy /22

1. Tradycja rękopiśmienna "Annales..." /24

1.1. Oryginalny rękopis i odpisy /24

1.1.1. Historia autografu /24

1.1.2. Zawartość treściowa /25

1.1.2.1. "Annales Ioannis Frobenii"  /25

1.1.2.2. Uzupełnienia tekstu kroniki /26

1.1.2.3. Załączniki /27

1.1.3. Redakcja tekstu /28

1.1.4. Pismo /29

1.1.4.1. Identyfikacja rąk pisarskich /29

1.1.4.2. Charakterystyka poszczególnych rodzajów pisma /31

1.1.4.3. Uwagi o technice zapisu tekstu w kodeksie /31

1.1.4.4. Ortografia, brachygrafia i interpunkcja /31

1.1.5. Glosy /33

1.1.6. Budowa kodeksu /34

1.1.7. Oprawa /37

1.1.8. Foliacja /37

1.1.9. Rubrykacje i zdobienia /37

1.2. Pozostałe opisy /38

1.2.1. "Alte Stadt Annalen" /38

1.2.2. "Notabilia wegen der Stadt Nambsslaw 1348-1492"  /38

1.2.3. "Der Stadt Namslau Annales 1348-1454"  /39

1.2.4. "Namslauer Chronik"  /39

2. Autorzy kroniki /40

2.1. Życiorys Johannesa Frobena /41

2.1.1. Pochodzenie /41

2.1.2. Wykształcenie /42

2.1.2.1. Uniwersytet Krakowski w czasach studenckich Frobena /45

2.1.3. Okres od ukończenia studiów do przybycia do Namysłowa /48

2.1.4. Pierwszy okres namysłowski /49

2.1.4.1. Przybycie do Namysłowa i objęcie stanowiska pisarza miejskiego /49

•  Uwagi ogólne o funkcjonowaniu kancelarii miejskiej w średniowieczu /50

2.1.4.2. Froben jako namysłowski pisarz miejski /54

2.1.4.3. Konflikty z mieszkańcami miasta /58

2.1.5. Okres wrocławski /63

2.1.6. Okres warszawski /66

2.1.7. Okres toruński /69

2.1.8. Drugi okres namysłowski /71

2.1.9. Testament Frobena /72

2.1.10. Niemieckość Frobena /76

2.2. Inne osoby noszące nazwisko Froben /79

2.2.1. Johannes Froben - słynny drukarz z Bazylei /80

3. Analiza "Annales..." /82

3.1. Ogólna charakterystyka dziejopisarstwa śląskiego w średniowieczu /82

3.1.1. Dziejopisarstwo miejskie i mieszczańskie na Śląsku /85

3.2. "Annales..." w ujęciu typologicznym /90

3.3. Czas powstania utworu /95

3.4. Miejsce powstania utworu /97

3.5. Konstrukcja "Annales..." /98

3.5.1. Lata 1347-1442 /99

3.5.2. Lata 1442-1509 /99

3.5.3. Kontynuacja /100

3.6. Cel spisania "Annales..." /100

3.6.1. "Annales..." jako utwór powstały z inicjatywy rady /101

3.6.2. Inne powody powstania "Annales..." /101

3.6.3. Dydaktyka i moralizatorstwo /102

3.6.4. Namysłów głównym przedmiotem zainteresowania /107

3.6.5. Namysłów jako miasto królewskie /107

3.6.6. Legitymizacja działań rady /109

3.6.7. Adresaci utworu /110

3.6.8. Dążenie do prawdy /111

3.7. Wymowa społeczno-polityczna utworu /112

3.7.1. Sposób ukazania władców Czech /112

3.7.2. Sposób ukazania Korony Czeskiej /117

3.7.3. Sposób ukazania przywilejów królewskich i cesarskich /119

3.7.4. Sposób ukazania duchowieństwa /123

3.7.4.1. Kompetencja sądów kościelnych i świeckich /125

3.7.4.2. Spory majątkowe /127

3.7.4.3. Zapisy testamentowe /128

3.7.4.4. Działania władz świeckich przeciw klerowi /129

3.7.4.5. Układ Kolowrara /130

3.7.4.6. Działalność polityczna duchowieństwa  /131

3.7.4.7. Altarie  /132

3.7.4.8. Konsolidacja osób świeckich i duchowieństwa /134

3.7.5. Sposób ukazania szlachty /135

3.7.5.1. Udział szlachty w obronie miasta /136

3.7.5.2. Współdziałanie szlachty i miasta /136

3.7.5.3. Nieporozumienia między szlachtą a mieszczanami /137

3.7.5.4. Refleksje kronikarza nad szlacheckim modelem życia /140

3.7.6. Sposób ukazania miasta /142

3.7.6.1. Działalność budowlana /142

3.7.6.2. Klęski i katastrofy /145

3.7.6.3. Urbarz piwny /147

3.7.6.4. Konflikty wewnętrzne /150

3.7.6.5. Akty przemocy wobec miasta i zaangażowanie militarne Namysłowa /153

3.7.6.6. Znaczenie miasta w ujęciu kronikarskim /155

3.7.7. Obraz Czechów i Polaków /158

3.7.7.1. Obraz Czechów /158

3.7.7.2. Obraz Polaków /161

3.7.7.3. Inne zagrożenia ze strony Polaków i Czechów /163

3.8. Metoda dziejopisarska /165

3.9. Źródła "Annales..." /166

3.9.1. Dokumenty i listy /167

3.9.2. Przekazy ustne /171

3.9.3. Obserwacje własne /172

3.9.4. Źródła literackie i prawne /173

3.9.4.1. Źródła literackie starożytne i średniowieczne /174

• Alan z Lille /174
• Augustyn /174
• Bartolomeo Platina /175
• Boecjusz /176
• Cyceron /176
• Diodor Sycylijczyk /177
• Diogenes Laertios /178
• Długosz /179
• Eneasz Sylwiusz (Pius II) /180
• Eschenloer /180
• Jacobus Phillippus de Bergamo /183
• Justynus /185
• Juwenalis /186
• Liwiusz /186
• Owidiusz /187
• Piso /188
• Plutarch /189
• Salustiusz /191
• Schedel /192
• Seneka (Młodszy)  /194
• Strabon /196
• Waleriusz Maksymus /197
• Wegecjusz /198
• Wergiliusz /198
• Biblia /199

3.9.4.2. Źródła prawne /201

• Digesta /201
• Codex /202
• Authenticum (Novellae) /202
• Decretum Gratiani /202
• Decretalium Gregorii IX /203
• Sextus decretalium /204
• Sachsenspiegel /205

3.10. Język "Annales..." /205

3.10.1. Niemczyzna /205

3.10.2. Łacina /209

3.10.3. Styl /210

Zakończenie /217

Aneksy /222

Katalog listów i dokumentów cytowanych lub wzmiankowanych w "Annales..." /289

Katalog cytatów i nawiązań /289

Bibliografia /334

Indeksy /356