Kościół rzymskokatolicki w Polsce wobec Ziem Zachodnich i Północnych 1945 - 1948

Autor: Robert Żurek

Rok wydania: 2015

Liczba stron: 614

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,5 cm

PT czytelnik powinien mieć świadomość, iż ma w ręku jedną z ważniejszych prac historycznych ostatniej dekady dotyczących historii Polski i stosunków polsko-niemieckich w XX w. [...] Książka Roberta Żurka, dzieło o ogromnym ładunku faktografii, wypełnia jedną z ostatnich „białych plam” na historii stosunków polsko-niemieckich, jaka istnieje w polskiej świadomości historycznej, i podejmuje polemikę z „czarną legendą” kard. Hlonda i polskiego Kościoła, jaka w świadomości niemieckich katolików zastąpiła rzetelną wiedzę o dramatycznych wydarzeniach lat 1945-1948 na ziemiach na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej. [...] Ta na wskroś erudycyjna praca oparta jest na imponującej podstawie źródłowej i bibliograficznej. 

- fragment recenzji dr. hab. Jana Rydla, prof. Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie

Najmocniejszą stroną pracy jest znakomita interpretacja źródeł i niezwykle dojrzałe wnioskowanie. Autor dokonał żmudnej analizy literatury przedmiotu oraz publicystyki popularnonaukowej, ostro wytykając ich słabe strony [...]. Analiza stanu badań została przeprowadzona z nadzwyczajną erudycją i dokładnością [...]. Doktor Robert Żurek przeprowadził imponującą kwerendę źródłową w czternastu archiwach polskich (zarówno kościelnych, jak i państwowych) oraz w sześciu kościelnych archiwach niemieckich. [...] Jednym z ważniejszych walorów monografii jest umiejętna weryfikacja, a następnie skonfrontowanie źródeł polskich i niemieckich, świeckich i kościelnych. [...] Pomimo drobnych uwag pracę oceniam jako bardzo dobre, pionierskie, dojrzałe opracowanie, które zasługuje na jak najszybszą publikację. 

- fragment recenzji dr. hab. Adama Dziuroka, prof. UKSW 

Spis treści:

Podziękowania /7

Wstęp. Znaczenie tematu, cel i metoda. Źródła i literatura /9

I. Okoliczności i skutki przejęcia Ziem Zachodnich i Północnych przez Polskę /36

II. Niemieckie diecezje przed polonizacją /67

Los niemieckiego Kościoła do czasu przejęcia władzy przez Polskę /67

Niemieccy hierarchowie a polskie władzze państwowe /75

Postawa polskiego Kościoła /109

Działalność biskupa katowickiego Stanisława Adamskiego /116

Wnioski /151

III. Polonizacja struktur kościelnych (sierpień 1945 r.) /155

Działania kardynała Augusta Hlonda /155

Nadzwyczajne pełnomocnictwa papieskie /181

• Geneza, treść, cel, kontrowersje /181
• Terytorialny zakres pełnomocnictw /193
• Merytoryczny zakres pełnomocnictw /211
• Kwestia dodatkowych pełnomocnictw ustnych /231

Motywy kardynała Hlonda /254

• Biografia i świadectwo kardynała /254
• Zarzut nacjonalizmu /262
• Problemy polityczne /290
• Ewentualne inne motywy /300
• Brak płaszczyzny porozumienia z niemieckim duchowieństwem /308

Skutki działań kardynała /312

Wnioski /346

IV. Po polonizacji struktur kościelnych (po sierpniu 1945 r.)  /349

Episkopat Polski /349

Administratorzy apostolscy Ziem Zachodnich i Północnych /353

• Przesłanki /353
• Przejęcie władzy /358
• Możliwości działania /362
• Administratorzy apostolscy a niemieccy księża /401
• Administratorzy apostolscy a niemieccy świeccy /447
• Administratorzy apostolscy i polonizacja /470
• Ocena /504

V. Postawa polskich księży i świeckich /510

VI. Prasa katolicka /551

Zakończenie /562

Bibliografia /571

Wykaz skrótów /602

Indeks osób /604