Kalwinizm w Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1548 - 1648. Kościoły i wierni

Autor: Kazimierz Bem

Mapy wykonał: Waldemar Wieczorek

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 357, 5 map (kolor), 4 il. (kolor)

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Kazimierz Bem uzyskał doktorat w Vrije Universiteit w Amsterdamie i habilitację w Instytucie Historii PAN. Jest absolwentem Yale Divinity School, a od 2011 roku pastorem First Church in Marlborough (Congregational) UCC w USA. Opublikował kilka książek naukowych m.in.: Wilki i łagodne jagniątka Chrystusa. Powstanie, rozwój i rola Holenderskiego Kościoła Reformowanego w XVI i XVII wieku (2013), Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939 (2015) oraz z Brucem Gordonem Antitrinitarianism and Unitarianism in the Ealy Modern World (2024). Od 2025 jest redaktorem naczelnymi kwartalnika „Jednota" wydawanego przez Konsystorz Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP.

Jeśli chodzi o historiografię reformacji w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, to powszechnie uważa się, że Konsens Sandomierski (1570) i Konfederacja Warszawska (1573) były apogeum rozwoju ruchu reformacyjnego. Jednak po bliższym przyjrzeniu się pogląd ten może się utrzymać tylko wtedy, gdy opisuje się wpływ polityczny ewangelików, a nie ustrój, liturgię lub pobożność trzech Jednot reformowanych. W tej książce postaram się pokazać, że formowanie się Kościołów reformowanych jako organów o odrębnej kalwińskiej teologii i ustroju kościelnym nie zostało wcale zakończone do lat 70. XVI wieku. W rzeczywistości proces ten dopiero się rozpoczął i trwał do Konwokacji Generalnej we Włodawie w 1634 roku.

- fragment Wstępu

(opis wydawcy)

Spis treści:

Podziękowania/9

Kalwinizm w Rzeczypospolitej Obojga Narodów /10

Mapy i ilustracje /13

Część I. Wprowadzenie /51

Rozdział 1. Wstęp /53

Rozdział 2. Wstęp do polskiego wydania /57

Źródła i bibliografia /58

Periodyzacja pracy /58

Kwestie „specyfiki” trzech kościołów /59

Zakres tematyczny pracy /60

Terminologia /60

Ważniejsze zmiany /61

Podziękowania /62

Część II. Kościoły reformowane /63

Rozdział 3. Ustrój kościołów /65

3.1. Wczesne lata (1548-1595) /65

3.2. Zbliżanie się do siebie i zrastanie się (1595-1630) /77

3.3. Generalna Konwokacja we Włodawie i jej skutki /80

Rozdział 4. Liturgia /87

4.1. Wczesna lata (1550-1595) /87

4.2. Forma Kraińskiego z 1598 roku i Porządek Nabożeństwa z 1601 roku w Małopolsce /96

4.3. Przemiany liturgiczne w Jednocie Braci Czeskich (Wielkopolskiej) /104

4.4. Liturgia reformowana w Wielkim Księstwie Litewskim 1550-1621 /110

4.5. Ujednolicenie liturgii reformowanej w Koronie i Wielkim Księstwie Litewskim /116

Rozdział 5. Dyscyplina kościelna /125

5.1. Teologiczne podstawy reformowanej dyscypliny kościelnej przed 1634 rokiem /126

5.2. Praktyka reformowanej dyscypliny kościelnej przed 1634 rokiem /133

5.3. Reformowana dyscyplina kościelna po Konwokacji Generalnej we Włodawie w 1634 roku /143

Rozdział 6. Duchowieństwo reformowane /151

Rozdział 7. Pobożność reformowana /169

Część III. Wierni reformowani /201

Rozdział 8. Nawrócenia szlachty /203

Rozdział 9. „Mała liczba owiec chrystusowych jest lepsza niż wielka gromada wilków i wieprzów” /233

Rozdział 10. Kalwiniści w miastach królewskich /259

Rozdział 11. Kalwińskie łowy w luterańskich wodach – kalwinizm w Prusach Królewskich /277

Rozdział 12. „Najbardziej fanatyczne obrończynie swoich perfidnych dogmatów” – kobiety i kalwinizm w Rzeczypospolitej /295

Rozdział 13. Względność liczb /311

Rozdział 14. Podsumowanie/319

Wykaz skrótów /324

Bibliografia /325

• Źródła pierwotne w rękopisach /325
• Opracowane źródła pierwotne /326
• Maszynopisy /328
• Opracowania /329

Indeks osobowy /347