Jan Piotr Norblin (1745 - 1830) - rytownik

Autor: Paweł Ignaczak

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 286

Okładka: twarda

Format: 21,5 cm x 30,0 cm

Jean-Pierre Norblin de la Gourdaine (1745–1830) to najważniejszy artysta francuski działający w Polsce u schyłku XVIII i na początku XIX wieku. Jego niezwykle bogate œuvre — obejmujące kilkaset obrazów, ponad 3000 rysunków oraz 97 akwafort — od dawna przyciąga uwagę badaczy, jednak jego twórczość graficzna nie doczekała się dotąd całościowego opracowania.

Prezentowana monografia jest pierwszym tak pogłębionym studium grafiki Norblina. Ukazuje ją jako zjawisko spójne i oryginalne — zarówno pod względem warsztatowym, jak i ideowym. Impulsem do podjęcia przez artystę działalności rytowniczej było jego spotkanie z Adamem Kazimierzem Czartoryskim, który potrzebował ilustratora i rytownika dla swoich szeroko zakrojonych przedsięwzięć publicznych. To właśnie w kręgu tego mecenatu, już po przybyciu do Polski w 1774 roku, powstały najambitniejsze dzieła graficzne Norblina.
Artysta posługiwał się niezwykle szerokim repertuarem technik, łącząc akwafortę, rylec, suchą igłę i akwatintę, eksperymentując z odbitkami stanowymi, contre-épreuves i ingerencjami malarskimi. W jego twórczości odnaleźć można zarówno rozbudowane kompozycje historyczne, operujące dramatycznym światłocieniem, jak i późniejsze, kameralne przedstawienia postaci — głowy i popiersia, inspirowane zarówno sztuką holenderską, jak i bezpośrednią obserwacją rzeczywistości Rzeczypospolitej.
Głównym punktem odniesienia dla Norblina pozostawała sztuka Rembrandta — nie tylko jako zbiór wzorów formalnych, lecz jako pole twórczego dialogu. W jego rycinach odnaleźć można zarówno bezpośrednie cytaty, jak i głęboko przetworzone, intelektualnie autonomiczne rozwiązania. Na tle europejskiego rembrandtyzmu XVIII wieku Norblin jawi się jako artysta wybitnie indywidualny, poszukujący i świadomy możliwości medium graficznego.
Fasci Radzivilliani. ARS

Tom poświęcony Norblinowi otwiera nową podserię wydawniczą ARS w ramach projektu Fasci Radzivilliani.

Jej celem jest ukazanie sztuki jako jednego z najważniejszych języków kultury wielkich rodów dawnej Rzeczypospolitej — nie jako dodatku do historii, lecz jako jej integralnego świadectwa. W kręgu Radziwiłłów oraz rodzin z nimi spokrewnionych i powiązanych — Czartoryskich, Potockich i innych — powstawał świat artystyczny, w którym dzieła sztuki pełniły funkcje reprezentacyjne, genealogiczne i pamięciowe.
Norblinowski tom inauguracyjny ukazuje ten świat w momencie szczególnym: w epoce, gdy sztuka polska pozostaje w ścisłym związku z kulturą europejską, a zarazem zachowuje własną odrębność i wrażliwość. Twórczość Norblina — rozwijająca się w kręgu mecenatu Czartoryskich — pozwala uchwycić mechanizmy funkcjonowania sztuki w środowisku arystokratycznym: relacje między artystą a mecenasem, znaczenie kolekcji, rolę obrazu i ryciny jako nośników idei, pamięci i prestiżu.
Kolejne tomy podserii będą rozwijać tę perspektywę, ukazując sztukę w przestrzeni rezydencji, kolekcji i galerii rodowych — w tym także w tak wybitnych realizacjach, jak Galeria Potockich w Łańcucie, gdzie dzieła sztuki współtworzą wielowarstwową narrację o tożsamości i aspiracjach polskiej arystokracji.

Publikacja powstała dzięki wsparciu Fundacji Trzy Trąby, której składamy wyrazy wdzięczności za umożliwienie realizacji niniejszego tomu oraz inaugurację podserii ARS.

Spis treści: 

1. Wstęp

2. Dostępność materiału zabytkowego

3. Stan badań

4. I. Grafika Jana Piotra Norblina — kwestie ideowe i warsztatowe

1. 1. Lata nauki Norblina (1745–1760). Poszukiwanie własnej drogi kariery artystycznej w kontekście grafiki
   2. Jacques-Philippe Caresme i pierwsze akwaforty Norblina (ok. 1762–1763)
   3. Nauka w Królewskiej Akademii Malarstwa i Rzeźby i École des élèves protégés (1765–1771)
   4. Quodlibet — manifest programowy młodego Norblina?
   5. Próba wyjazdu do Rzymu (1771)
   6. Powrót do grafiki — ilustracja książkowa (ok. 1771–1774)
   7. Grafika w kręgu Adama Kazimierza ks. Czartoryskiego przed 1774 rokiem
   8. Pierwsze akwaforty dla Czartoryskiego — tours de force z początku kariery
   9. Prace Norblina dla Czartoryskiego. Ryciny oraz inne realizacje związane z działalnością publiczną księcia
   10. Twórczość graficzna Norblina w Polsce
   11. Warsztat Norblina-rytownika. Praca koncepcyjna, opracowanie matrycy, wykonanie odbitek
   12. Zapatrzony w mistrza. Grafika Norblina — podsumowanie

5. II. Norblin a grafika jego czasów. Grafika we Francji. Rembrandtyzm graficzny

1. 1. Grafika we Francji XVIII wieku
   2. Rembrandtyzm graficzny w XVIII wieku
   3. Rembrandtyzm graficzny we Francji XVIII wieku
   4. Rembrandtyzm graficzny w państwach niemieckich w XVIII wieku

6. Zakończenie

7. Wykaz skrótów

8. Spis rycin Norblina

9. Bibliografia

10. Ikonografia

11. Indeks miejscowości

12. Indeks osobowy

13. Spis ilustracji