I wtedy przyszli Polacy ... Ludność miasta i powiatu Elbląg w latach 1945 - 1950

Autor: Arkadiusz Wełniak

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 504

Okładka: twarda 

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Uwaga - delikatnie uszkodzona okładka

Książka[...], przedstawia całościowo - na podstawie kompleksowej kwerendy archiwalnej - przemiany ludnościowe, jakie nastąpiły na ziemi elbląskiej w pierwszym okresie powojennym. Zaprezentowane dane obrazują nie tylko wymianę ludności - wysiedlenia Niemców, samoistne polskie osadnictwo, akcję przesiedleńczą i urzędową repatriację, adaptację polskiej ludności napływowej, ale także powojenne historie konkretnych miejsowości i licznych rodzin, do których autor dotarł na etapie przygotowania pracy. Dziś, prawie 80 lat po tamtych wydarzeniach, autor kreśli spójną opowieść o nieodległej przeszłości współczesnych mieszkańców Elbląga i powiatu elbląskiego...

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wykaz skrótów /9

Wstęp /11

Rozdział I. Uwarunkowania historyczne i społeczno-polityczne rozwoju stosunków ludnościowych w powiecie elbląskim  /15

1. Powiat Elbląg w okresie przed 1945 rokiem  /17

• Charakterystyka geograficzna powiatu  /17
• Charakterystyka administracyjna powiatu elbląskiego przed 1945 rokiem  /19
• Elbląg na mapie polityczno-gospodarczej Trzeciej Rzeszy  /21

2. Struktura demograficzna i narodowościowa powiatu Elbląg przed 1945 rokiem  /22

3. Więźniowie i robotnicy przymusowi w latach 1939-1945 w powiecie Elbląg  /25

4. Sytuacja polityczna i ludnościowa w powiecie elbląskim w okresie styczeń-marzec 1945 roku  /31

• Ewakuacja i ucieczka ludności niemieckiej  /31
• Walki o Elbląg i zdobycie miasta i powiatu przez Armię Czerwoną  /33

5. Okres wyłączności władzy Armii Czerwonej w Elblągu  /35

6. Zaczątki polskiej administracji oraz przejęcie władzy administracyjnej /36

• Morska Grupa Operacyjna w Elblągu  /36
• Przejęcie miasta i powiatu przez polskieg władze administracyjne  /39

7. Podziały administracyjne powiatu Elbląg w latach 1945-1950  /42

8. Organizacja administracji w powiecie Elbląg w latach 1945-1950  /46

• Administracja ogólna i samorządowa /46
• Działalność struktur i instytucji osiedleńczych w powiecie elbląskim  /52
• Organizacja i działalność Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Elblągu  /55

9. Zmiany nazewnictwa miejscowego w powiecie elbląskim w latach 1945-1949  /59

Rozdział II. Wysiedlenia ludności niemieckiej i zagadnienie tak zwanej ludności rodzimej w powiecie Elbląg w latach 1945-1950  /63

1. Wysiedlenie i wyjazdy dobrowolne ludności niemieckiej z powiatu elbląskiego  /66

2. Struktura społeczno-demograficzna niemieckich mieszkańców powiatu Elbląg  /74

3. Problem dzieci i starców niemieckich /80

4. Praca i reklamacje ludności niemieckiej  /87

5. Warunki materialno-bytowe i codzienność ludności niemieckiej  /96

6. Eksmisje i rejony ewakuacyjne dla Niemców na terenie miasta Elbląga /103

7. Przebieg akcji zorganizowanych wysiedleń ludności niemieckiej z powiatu Elbląg w latach 1946-1947  /109

8. Wysiedlenia indywidualne i wyjazdy ludności do Niemiec w latach 1948-1950  /125

9. Problematyka tzw. ludności rodzimej i przebieg weryfikacji narodowościowej w powiecie elbląskim  /131

• Specyfika, położenie i liczebność ludności autochtonicznej  /131
• Działalność Komisji Weryfikacyjnej i przebieg weryfikacji narodowościowej w latach 1946-1948  /135
• Ludność autochtoniczna powiatu elbląskiego w okresie poprzedzającym wyjazdy do obu państw niemieckich w ramach akcji łączenia rodzin  /140
• Przebieg rehabilitacji narodowościowej w powiecie elbląskim i sytuacja osób wpisanych na Niemiecką Listę Narodowościową  /142

Rozdział III. Osadnictwo miejskie  /147

1. Uwarunkowania osadnictwa miejskiego w Elblągu  /149

2. Początki zorganizowanej akcji osadniczej w Elblągu i działalność Komitetu Przesiedleńczego Warszawy (lipiec-sierpień 1945)  /153

3. Napływ ludności polskiej z Kresów Wschodnich w latach 1945-1946  /164

4. Osadnictwo w Elblągu w latach 1946-1948  /178

• Rok 1946  /178
• Rok 1947  /189
• Rok 1948  /196

5. Osadnictwo reemigrantów polskich w Elblągu (1948-1950)  /204

• Reemigranci polscy z Francji i Niemiec  /204
• Reemigranci polscy z chińskiej Mandżurii  /216
• Reemigranci z Ameryki Łacińskiej i innych krajów /219

6. Przebieg i specyfikacja osadnictwa w Elblągu w latach 1949-1950  /221

7. Przebieg osadnictwa w Tolkmicku 1945-1950  /225

Rozdział IV. Osadnictwo wiejskie  /235

1. Obszary wiejskie powiatu elbląskiego po zakończeniu działań wojennych /237

2. Początki napływu ludności polskiej na obszary wiejskie powiatu w 1945 roku  /239

3. Uwarunkowania planowego osadnictwa wiejskiego [VIII-XII 1945]  /249

4. Osadnictwo w poszczególnych gminach wiejskich powiatu Elbląg w 1945 roku  /261

5. Spółdzielnia osadników w Nowym Kościele (Pogrodziu)  /268

6. Przebieg osadnictwa wiejskiego w 1946 roku  /274

7. Osadnictwo wiejskie w 1947 roku  /282

8. Przesiedlenie ludności ukraińskiej na teren powiatu elbląskiego  /286

9. Osadnictwo wiejskie w 1948 roku i akcja specjalna "P"  /296

10. Akcja uwłaszczenia rolnego i problem regulacji gospodarstw rolnych  /302

11. Osadnictwo w nowych gminach powiatu Elbląg  /314

12. Schyłkowy okres planowej akcji przesiedleńczej (1949-1950)  /317

13. Państwowe majątki rolne i rolnictwo uspołecznione  /320

• Majątki Państwowych Nieruchomości Ziemskich  /321
• Spółdzielnie rolnicze i parcelacyjne  /325
• Państwowe Gospodarstwa Rolne  /327

14. Osadnictwo nierolnicze. Krynica Morska i jej rozwój w latach 1946-1950  /329

15. Podsumowanie  /333

Rozdział V. Struktura demograficzna ludności oraz pochodzenie terytorialne mieszkańców miasta i powiatu Elbląg  /335

1. Zaludnienie miasta i powiatu Elbląg w latach 1945-1950  /337

• Uwarunkowania i tendencje procesu zaludnienia /337
• Obraz statystyczny zaludnienia miasta Elbląga  /338
• Zaludnienie Tolkmicka i gmin wiejskich powiatu elbląskiego  /340

2. Skład ludnościowy miasta i powiatu Elbląg pod względem płci i wieku  /342

3. Ruch naturalny ludności  /346

• Problematyka rejestracji cywilnej ludności w latach 1945-1950  /347
• Rola małżeństw w kształtowaniu przyrostu naturalnego ludności w powiecie Elbląg  /351
• Urodzenia  /358
• Zgony  /362

4. Przyrost natualny ludności w powiecie elbląskim  /370

5. Pochodzenie terytorialne ludności miasta i powiatu /371

• Elbląg /373
• Tolkmicko i gminy wiejskie powiatu  /380

Rozdział VI. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe a przebieg procesów adaptacji i integracji mieszkańców miasta i powiatu Elbląg w latach 1945-1950  /385

1. Przekrój społeczno-kulturowy ludności powiatu elbląskiego /387

• Ludność rodzima /387
• Ludność napływowa z Ziem Dawnych /390
• Przesiedleńcy z Kresów Wschodnich /394
• Ludność ukraińska /398
• Reemigranci polscy i ich adaptacja  /403

2. Czynniki integracji mieszkańców powiatu elbląskiego /409

• Rola małżeństw mieszanych /409
• Szkoła jako czynnik integracji /416
• Integracyjna rola kościoła katolickiego /422
• Rola urzędów /428

3. Podziały wyznaniowe mieszkańców powiatu elbląskiego /431

• Katolicy  /431
•  Protestanci /434
•  Prawosławni i grekokatolicy /437
• Inne grupy i mniejszości wyznaniowe oraz etniczne /440

6. Cudzoziemcy i mniejszości narodowościowe w latach 1945-1950  /443

• Obywatele ZSRR i przebieg ich wysiedlenia /444
• Inne grupy narodowościowe /447

Zakończenie  /453

Bibliografia  /459

Aneks  /485

• Wykaz nazw polsko-niemieckich powiatu elbląskiego (1945-1948)  /485
• Indeks osobowy /488
• Indeks miejscowości /497