Hrabstwo Tarnowskie książąt Sanguszków w XIX i XX wieku. Studium z zakresu historii społeczno-gospodarczej

Autor: Paweł E. Mierzwa

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 442

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,0 cm

Paweł Edward Mierzwa – absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie historii. Autor artykułów i prac naukowych dotyczących historii powiatu tarnowskiego w XIX i XX wieku. Zajmuje się badaniami nad historią lokalną regionu tarnowskiego oraz popularyzacją wiedzy o dziedzictwie historycznym.

,,[…] Publikacja dr. Pawła Edwarda Mierzwy powstała w wyniku benedyktyńskich badań nad rodem Sanguszków. Bogata bibliografia, archiwalia, dokumenty, wspomnienia, monografie i prasa świadczą, iż warsztat naukowy, na którym oparł swoje badania, był bardzo solidny i pozwalał na stawianie wniosków, uogólnień i tez, które znajdowało pokrycie w literaturze przedmiotu. Publikacja Pawła Mierzwy jest naukowym, spokojnym i obiektywnym obrazem funkcjonowania ekonomicznego wielkiego koncernu ziemiańsko-przemysłowego, po którym pozostały tylko pięknie zachowane dwory – obraz świetności tego rodu, którego pamięć przetrwa dzięki Drwalowi z lasów Sanguszki – Wincentemu Witosowi, którego Muzeum w jego domu rodzinnym i kaplica na cmentarzu parafialnym jest miejscem pielgrzymek ludowców każdego roku w rocznicę jego śmierci 31 października (Zaduszki Witosowe). Najnowsze dzieje rodu Sanguszków zostały utrwalone w niniejszej publikacji. Zapraszamy do jej lektury. I pamiętajmy o prawdzie, iż młyny historii mielą powoli, ale dokładnie.[…]”.

- fragmenty z Przedmowy dr. J. Gmitruka 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wykaz skrótów /7

Dr Janusz Gmitruk, Przedmowa do monografii o Tarnowskim Hrabstwie Książąt Sanguszków oraz Wincentym Witosie - Drwalu z Sanguszkowskich Lasów /9

Wstęp /17

Rozdział 1. Z dziejów rodu książąt Sanguszków /21

1.1. Rodowód Sanguszków – antenaci /21

1.2. Losy rodu i jego rola w okresie zaborów /35

1.3. Ostatni właściciel majątku w Gumniskach /65

Rozdział 2. Struktura majątkowa, zarządzanie oraz stan finansowy dóbr /73

2.1. Stan posiadania majątku na Wołyniu /73

2.2. Zarządzanie Hrabstwem Tarnowskim /77

2.3. Struktura dóbr /89

2.4. Stan finansowy /101

2.5. Dzierżawy /115

Rozdział 3. Stan zatrudnienia, uposażenia, zabezpieczenie socjalne pracowników /123

3.1. Administracja /123

3.2. Pracownicy działu rolnego /132

3.3. Pracownicy sektora leśnego /140

3.4. Pracownicy zakładów przemysłowych /143

3.5. Obsługa pałacu, stajni pałacowej i ogrodu /151

3.6. Świadczenia socjalne i emerytalne pracowników /155

3.7. Opieka zdrowotna /158

3.8. Kradzieże pracowników i sprawy sądowe /160

Rozdział 4. Gospodarka roślinna i hodowlana w majątku /163

4.1. Produkcja roślinna /163

4.2. Szkółki drzewek /175

4.3. Hodowla zwierząt /178

4.4. Stadniny koni /183

4.5. Udział w wyścigach, wystawach i konkursach hodowlanych /191

4.6. Melioracje gruntów /201

Rozdział 5. Gospodarka leśna i stawowa /205

5.1. Organizacja dóbr leśnych /205

5.2. Stawy rybne /218

Rozdział 6. Funkcjonowanie zakładów przemysłowych /223

6.1. Kopalnia /223

6.2. Fabryka dachówek /224

6.3. Cegielnie /227

6.4. Tartaki, stolarnie i zakład produkcji parkietu /230

6.5. Browar /234

6.6. Gorzelnie /240

6.7. Młyny /242

Rozdział 7. Powstanie i rozwój siedzib Sanguszków /245

7.1. Rezydencje i pałace /245

7.2. Rezydencja w Gumniskach /252

7.3. Pomniki i grobowce /262

Rozdział 8. Rola obywatelska i społeczno-kulturalna Sanguszków /265

8.1. Aktywność publiczna w regionie oraz mecenat /265

8.2. Przedstawiciele ruchu ludowego i socjalistycznego wobec Sanguszków /275

8.3. Krytyczne opinie o Sanguszkach jako pracodawcach /284

8.4. Archiwa i biblioteki rodowe /8.5. Zakładanie przedszkoli /286

8.6. Fundacje szkolne /295

8.7. Świadczenia na rzecz Kościoła /298

8.8. Działalność charytatywna /303

Rozdział 9. Zniszczenia z okresu I wojny światowej i parcelacja gruntów /309

9.1. Zniszczenia wojenne /309

9.2. Parcelacja gruntów /328

Rozdział 10. Likwidacja majątku Sanguszków i ślady jego istnienia /331

10.1. Okupacja niemiecka /331

10.2. Likwidacja majątku /333

Zakończenie /337

Aneks fotograficzny /339

Aneks źródłowy /377

Wykaz tabel /405

Wykaz rysunków /413

Bibliografia /415

Indeks osobowy /437