Geneza soborów powszechnych w starożytnym Kościele

Autor: Maciej Kiliszek

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 134

Okładka: miękka 

Format: 16,5 cm x 23,5 cm

Niniejsza praca podejmuje analizę genezy soborów powszechnych w starożytnym Kościele – genezy instytucji, której znaczenie dla tożsamości, struktury i misji Kościoła pozostaje fundamentalne. Szczególne miejsce zajmuje tu pytanie badawcze: jakie kryteria historyczne, teologiczne i prawnokanoniczne zadecydowały o tym, że właśnie siedem zgromadzeń synodalnych uznano za sobory powszechne? Sformułowana w pracy hipoteza głosi, że uznanie danego synodu za sobór powszechny wynikało nie tylko z liczby uczestników czy geograficznego zasięgu, ale z połączenia kilku czynników: recepcji w całym Kościele, zgodności z wiarą apostolską, udziału biskupów znaczących stolic oraz relacji do autorytetu Biskupa Rzymu.(…)

Niniejsza praca podejmuje ten niedostatecznie opracowany obszar, koncentrując się na źródłowej analizie, obejmującej akty synodalne, pisma ojców i historyków Kościoła oraz teksty prawne epoki patrystycznej. Celem jest zbudowanie integralnej, opartej na źródłach teorii soboru powszechnego w starożytności, uwzględniającej zarówno jego struktury, uczestników, autorytet, jak i związki z prymatem papieskim oraz recepcją w Kościele.

(fragment Wprowadzenia) 

Spis treści:

Wstęp /7

Rozdział I. Historia kształtowania się synodalności /17

1. Synody dyscyplinarne – racje praktyczne zwoływania synodów /19
1.1. Początki organizacji Kościoła apostolskiego /19
1.2. Synody paschalne /20
1.3. O upadłych /22
1.4. Różne kwestie dyscyplinarne /23
1.5. Synod piąto-szósty /29
1.6. Kolejność stolic biskupich /30

2. Synody dogmatyczne – racje teologiczne zwoływania synodów /33
2.1 Przeciwko „pomniejszym” heretykom /33
2.2. O sakramentach udzielanych przez heretyków /35
2.3. Kontrowersja ariańska – synody z credo /36
2.4. Synody trynitarne /44
2.5. Synody antypelagiańskie /46
2.6. Synody antynestoriańskie /47
2.7. Synody antymonofizyckie /50
2.8. Monoenergizm i monoteletyzm /53
2.9. Ikonoklazm /55

3. Wnioski /58

Rozdział II. Teologiczne elementy soboru powszechnego /61

1. Synody apostolskie jako wzór dla Kolegium Biskupów /61
2. Hierarchiczna wspólnota biskupów /63
3. Prymat papieski a władza soboru /71
4. Uczestnicy soborów: od biskupów po legatów i władców świeckich /77
5. Wakat na stolicy biskupiej a sobór /81
6. Spór focjański jako przejaw kryzysu powszechności i recepcji soborów /82
7. Wnioski /86

Rozdział III. Współczesne ujęcie kanoniczno-prawne soboru powszechnego /89

1. Najwyższa władza w Kościele – kanony odnoszące się do soboru powszechnego /89
1.1. Kan. 330 KPK 1983 i kan. 42 KKKW: Zależność między Biskupem Rzymu a Kolegium Biskupów /92
1.2. Kan. 336 KPK 1983 i kan. 49 KKKW: Przynależność do Kolegium Biskupów /94
1.3. Kan. 337–338, 341 KPK 1983 i kan. 50–51, 54 KKKW: Zakres i formy działania Kolegium /96
1.4. Kan. 339 KPK 1983 oraz kan. 52 KKKW: Prawa i obowiązki członków soboru /98
1.5. Kan. 340 KPK 1983 oraz 53 KKKW: Wakat Stolicy Apostolskiej /103

2. Relacja samodzielnej aktywności Biskupa Rzymu do uroczystego działania Kolegium Biskupów /104
2.1. Sobór powszechny jako jedyny najwyższy podmiot władzy w Kościele /105
2.2. Biskup Rzymu jako jedyny najwyższy podmiot władzy w Kościele /107
2.3. Biskup Rzymu i Kolegium Biskupów jako dwa nieadekwatnie różne i najwyższe podmioty władzy w Kościele /108

3. Wnioski /112

Zakończenie /115
Bibliografia /119
1. Źródła /119
1.1. Kodeksy /119
1.2. Dokumenty soborów i synodów /120
1.3. Dokumenty papieskie /124
1.4. Dokumenty Kurii Rzymskiej /125
1.5. Źródła historyczne /125
1.6. Kolekcje dokumentów /127

2. Literatura /128
2.1. Monografie i artykuły /128
2.2. Słowniki i encyklopedie /133