Gdzie skarb Twój? Sztuka i rękodzieło ludowe w Polsce

Autorka: Barbara Bazielich

Rok wydania: 2007

Liczba stron: 160

Okładka: twarda

Format: 16,5 cm x 24,5 cm

Seria Monograficzna nr 15

Opracowanie poświęcone jest sztuce i rękodziełu ludowemu w Polsce odnosi się przede wszystkim do XIX i XX wieku i przygotowane zostało dla szerokiego odbiorcy celem zapoznania go nie tylko z formami tradycyjnej twórczości, ale także z prawidłowym pojmowaniem podstawowych pojęć i problemów z nią związanych.

Dlatego rozdział zatytułowany „Sztuka i rękodzieło ludowe w świetle podstawowych pojęć i problemów”  znalazł się na samym początku jako pierwszy, wprowadzający w meritum. Podano w nim definicję często używanych z potocznej mowie określeń, niejednokrotnie mylnie rozumianych, bądź traktowanych zamiennie, a stanowiących desygnaty konkretnych treści. Dotyczy to takich pojęć jak sztuka, twórczość, rzemiosło, rękodzieło, chałupnictwo, wytwórczość, pamiątka regionalna. Ich znaczenie przedstawiano w kontekście zmieniających się w czasie interpretacji, ale w sposób przejrzysty i zrozumiały dla przeciętnego czytelnika. Rozumienie to podbudowuje rozdział drugi konkretnymi przykładami wytworów, charakterystycznych dla polskiej kultury ludowej, w tym wyróżniających się swą formą i zdobnictwem na obszarze niektórych regionów. Oprócz opisu, poszczególne wytwory obrazują odpowiednie ilustracje wykonane bądź bezpośrednio w terenie, bądź w muzeach. Po większej części nie stanowią one zamarłych już dziedzin wytwórczości, jednak uległy pewnym zmianom wynikającym z potrzeb współczesnego życia. I temu zagadnieniu poświęcono rozdział trzeci, podkreślając w nim trwałość pokoleniowego dziedzictwa, wartości narodowej specyfiki i społeczne funkcje. Całość uzupełniają wykazy skansenów oraz miejscowości, gdzie znajdują się etnograficzne i regionalne muzea nadto bibliografia ważniejszych publikacji na temat teorii, sztuki i rękodzieła ludowego w Polsce.

Streszczenia w j. angielskim i niemieckim

(opis wydawcy)

Spis treści:  

Słowo od wydawcy /7

Na wstępie, czyli dlaczego powstała ta książka i czemu warto po nią sięgnąć /11

Rozdział 1. Ludowy, czyli jaki. Sztuka i rękodzieło ludowe w świetle podstawowych pojęć i problemów

Początki zainteresować /19

Rękodzieło, chałupnictwo, przemysł domowy /20

"Techne" czy "ars" /21

Czym jest piękno /21

Zwierciadło życia ludu /22

Twórca czy wytwórca /22

Lud, czyli kto /23

Obowiązujące reguły /23

Sztuki prymitywne i szpetne, bezbożne bohomazy /24

Tradycja i współczesność /24

Co kryje tradycyjny przekaz /25

Potrzeba czy moda /25

Kto wytwarza pamiątki regionalne /26

Rozdział 2. Świat rzeczy. Przykłady ludowych wytworów, ich formy i rozprzestrzenienie

Dach nad głową - budownictwo /32

Domowe ognisko - urządzenie i zdobnictwo wnętrza mieszkalnego /42

Papierowe abażury - wycinanki /51

Dookoła stołu - meble /54

Wełna i len - tkaniny /58

Prosto z lasu - wyroby z drewna /65

Kosze i kapelusze - plecionki /68

W kuźni - wyroby z żelaza /69

Ozdoby stroju - biżuteria i inne wyroby z metalu /72

Niciane "różiczki" - koronki /74

Różnymi nićmi szyte - wyszycia i hafty /77

Pasy i kożuchy - wyroby ze skóry /81

Z różnej gliny - ceramika /83

Malowane ptaki - zabawki /87

Wierzenia i magia - rekwizyty obrzędowe /88

Światki i skarbnik - rzeźba /96

W "świętym kącie" - malarstwo /96

Obrazy niemalowane - grafiki /98

Rozdział 3. Regionalny koloryt Polski. Specyfika i zróżnicowanie regionalne sztuki i rękodzieła ludowego

U źródeł Wisły - Beskid Śląski /107

Górale i mieszczanie - Żywieckie /107

U podnóża Tatr - Podhale /108

Meandry Dunajca - Sądeckie /108

Rzemiosło i rękodzieło - Rzeszowskie /109

Co sprzedawano w Sukiennicach - Krakowskie /110

"...aż po żabi kraj" - Śląsk Cieszyński /111

Nie tylko kopalnie - Śląsk Górny /112

Słowiański matecznik - Śląsk Opolski /112

Tam, gdzie żyje "lud pomieszany" - Śląsk Dolny /113

Na skrzyżowaniu dróg - Zielonogórskie /114

W świecie racjonalnej gospodarki - Wielkopolska /115

... targi, jarmarki i odpust - Kujawy /116

Polska Szwajcaria - Kaszuby /117

Wśród jezior, łąk i lasów - Warmia i Mazury /118

Życie w puszczy - Kurpie /118

Na wielkiej nizinie - Mazowsze /119

Biskupie włości - Łowickie /120

Mazowiecki zaścianek - Sieradzkie /121

W krainie barw - Opoczyńskie /121

U stóp Jasnej Góry - Częstochowskie /122

Od Gór Świętokrzyskich po sandomierską puszczę - Kielecko-Świętokrzyskie /123

Wśród wiejskich chat i strzech - Lubelszczyzna /123

Na styku kultur - Podlasie /124

Rozdział 4. To co najcenniejsze i niepowtarzalne

Pierwsze alarmy /130

Pod ochroną /131

Autentyki i pamiątki /132

Tradcyja żywa i ewoluująca /134

Przpisy /138

Bibliografia /141

Słowniczek /144

Skanseny w Polsce /149

Ważniejsze muzea etnograficzne i regionalne w Polsce /150

Spis ilustracji /152

Summary /157

Zusammenfassung /158