Dzieje imperium Partów

Autor: George Rawlinson

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 368

Okładka: miękka

Format: 14,5 cm x 20,5 cm

Dzieje imperium Partów George'a Rawlinsona to pierwsza polska edycja klasycznej monografii poświęconej w całości dziejom Partów – mocarstwa, które przez blisko pięćset lat władało rozległymi terytoriami Bliskiego Wschodu i stanowiło jedyną realną przeciwwagę dla ekspansji starożytnego Rzymu.

Ta publikacja na temat Partów to pierwszy polski przekład opracowania George’a Rawlinsona. Książki, która od ponad stu pięćdziesięciu lat pozostaje jednym z najważniejszych opracowań naukowych tego tematu w literaturze anglojęzycznej. Rawlinson pisał niezwykle ciekawie. Jego książki, zawsze oparte na solidnym fundamencie źródłowym, czyta się z zainteresowaniem. Autor nie poprzestaje na polityce i wojnach – z równą wnikliwością analizuje kulturę i codzienność partyjskiego społeczeństwa. Dla polskiego czytelnika to unikalna szansa, by poznać imperium Partów w całej jego złożoności. Ten wojowniczy lud zasiedlający w starożytności tereny od nadkaspijskich stepów do Hyrkanii jest dziś praktycznie w Polsce nieznany. Warto jednak dowiedzieć się więcej o potędze militarnej i kulturowej, która odważyła się ścierać na polach bitew z rzymskimi legionami.

Partowie to temat w polskiej literaturze naukowej niemal nieobecny. Tymczasem dynastia Arsacydów – wywodząca się z niewielkiego regionu na południe od Morza Kaspijskiego, graniczącego z krainą zwaną Hyrkania – stworzyła imperium rozciągające się od Eufratu po granice Indii. Państwo, które trwało dłużej niż Rzym republikański! To właśnie partyjscy konni łucznicy rozbili legiony Krassusa pod Karrami w 53 roku p.n.e., zadając Rzymowi jeden z najdotkliwszych ciosów w dziejach. Rawlinson – wybitny wiktoriański orientalista, profesor na Oksfordzie i brat słynnego odkrywcy inskrypcji z Behistun – podjął się ambitnego zadania. Napisał monumentalną historię starożytnego Wschodu ujętą w cykl sześciu tomów. Niniejsza praca, poświęcona wyłącznie Partom, stanowi zwieńczenie tego cyklu.

Wspaniali łucznicy znad Morza Kaspijskiego - Partowie - lud pierwotnie koczowniczy, waleczny i na tyle mądry by zbudować imperium konkurujące z Imperium Rzymskim. George Rawlinson prowadzi czytelnika przez całą historię Partów. W jego monografii znajdziesz kompleksowe informacje na temat tej starożytnej potęgi - od geografii i warunków naturalnych zasiedlonego przez nich regionu, po ich fascynujące losy; potęgę i upadek, który zgotowali im Sasanidzi. Autor zaczyna od opisu właściwej Partii i jej sąsiedztwa: Hyrkanii, wybrzeży Morza Kaspijskiego oraz rozległych stepów starożytnego Iranu. Krok po kroku omawia burzliwe powstanie królestwa pod rządami pierwszych Arsacydów, ich zmagania z Seleucydami oraz dynamiczną ekspansję Mitrydatesa I. Najwięcej uwagi autor poświęca wielowiekowym starciom Partów z Imperium Romanum. Czytelnik poznaje kulisy katastrofy Krassusa, śledzi ambitne, lecz nieudane wyprawy Marka Antoniusza i Trajana, wreszcie – obserwuje dramatyczny upadek dynastii pod naporem perskich Sasanidów. Osobne rozdziały autor poświęca architekturze, sztuce dekoracyjnej oraz obyczajom Partów – religijnym, wojennym, dworskim i prywatnym. Całość dopełniają mapy i ilustracje. 

(opis wydawcy)

Spis treści:

Rozdział I. Geografia właściwej Partii, charakter regionu, klimat, charakter krajów ąsiednich /5

Rozdział II. Wczesne wzmianki o Partach: ich charakter etniczny i powiązania oraz pozycja pod panowaniem monarchów perskich od Cyrusa Wielkiego do Dariusza III (Kodomanna) /18

Rozdział III. Sytuacja Azji Zachodniej pod rządami wczesnych Seleucydow. Powstania w Baktrii i Partii. Sprzeczne relacje dotyczące powstania królestwa Partów. Pierwsza wojna z Syrią /30

Rozdział IV. Konsolidacja Królestwa Partów. Śmierć Tyrydatesa i wstąpienie na tron Arsakesa III. Atak na Medię. Wojna Artabana (Arsakesa III) z Antiochem Wielkim. Okres bezczynności. Wielki rozwoj potęgi Baktrii. Panowanie Pryjapatiusa (Arsakesa IV) i Fraatesa I (Arsakesa V) /49

Rozdział V. Panowanie Mitrydatesa I. Sytuacja Baktrii i Syrii w momencie jego wstąpienia na tron. Jego pierwsza wojna z Baktrią. Jego wielka wyprawa przeciwko wschodnim prowincjom Syrii i jej wyniki. Jego druga wojna z Baktrią, zakończona jej podbojem. Rozległość jego imperium. Nieudana próba odzyskania utraconych prowincji przez Demetriusza Nikatora. Niewola Demetriusza. Śmierć Mitrydatesa  /62

Rozdział VI. System rządow ustanowiony przez Mitrydatesa I. Konstytucja Partow. Zarządzanie prowincjami. Prawa i instytucje. Charakter Mitrydatesa I /74

Rozdział VII. Panowanie Fraatesa II. Wyprawa Antiocha Sidetesa przeciwko Partii. Uwolnienie Demetriusza. Klęska i śmierć Sidetesa. Wojna Fraatesa z północnymi nomadami. Jego śmierć i charakter /83

Rozdział VIII. Wstąpienie na tron Artabana II. Położenie Partii. Rosnąca presja na nią i ogólny postęp Saków lub Scytów na południe. Przyczyny i zasięg ruchu. Charakter i główne plemiona Saków. Wojna scytyjska Artabana. Jego śmierć /95

Rozdział IX. Wstąpienie na tron Mitrydatesa II. Zakończenie wojen scytyjskich. Początek walk z Armenią. Poprzednia historia Armenii. Wynik pierwszej wojny armeńskiej. Pierwszy kontakt Rzymu z Partią. Stosunek Rzymu do Wschodu w tym czasie. Druga wojna armeńska. Śmierć Mitrydatesa /106

Rozdział X. Ciemny okres historii Partii. Wątpliwa sukcesja monarchow. Przejęcie władzy przez Sanatrcecesa, ok. 76 r. p.n.e. Pozycja Partii podczas wojen mitrydackich. Przejęcie władzy przez Fraatesa III. Jego stosunki z Pompejuszem. Jego śmierć. Wojna domowa między jego dwoma synami, Mitrydatesem i Orodesem. Śmierć Mitrydatesa /117

Rozdział XI. Wstąpienie na tron Orodesa I. Wyprawa Krassusa. Jego los. Odwetowy najazd Partów na Syrię pod wodzą Pacora, syna Orodesa. Klęska Pacora poniesiona przez Kasjusza. Jego odwołanie. Koniec pierwszej wojny z Rzymem /128

Rozdział XII. Stosunki Orodesa z Pompejuszem, Brutem i Kasjuszem. Druga wojna z Rzymem. Wielka wyprawa Partów przeciwko Syrii, Palestynie i Azji Mniejszej. Klęska Saxy. Zajęcie Antiochii i Jerozolimy. Wyparcie Partów z Syrii przez Ventidiusa. Śmierć Pacora. Śmierć Orodesa /156

Rozdział XIII. Panowanie Fraatesa IV. Okrucieństwa króla. Ucieczka Monezesa do Antoniusza. Wielka wyprawa Antoniusza przeciwko Partii – inwazja na Medię Atropatene i jej całkowita klęska. Poźniejszy sojusz króla Medii z Antoniuszem. Wojna między Partami a Medami. Bunt przeciwko Fraatesowi pod wodzą Tiridatesa. Wypędzenie Fraatesa i odzyskanie przez niego tronu dzięki pomocy Scytów. Jego stosunki z Augustem. Śmierć i charakter władcy /169

Rozdział XIV. Krótkie panowanie Fraatakesa, Orodesa II i Wononesa I. Objęcie tronu przez Artabana III. Jego stosunki z Germanikiem i Tyberiuszem. Wojna z Farasmanesem z Iberii. Pierwsze wygnanie z królestwa i powrót na tron. Pokój z Rzymem. Wewnętrzne niepokoje w państwie Partów. Drugie wygnanie i powrót Artabana. Śmierć władcy /186

Rozdział XV. Wątpliwości co do następcy Artabana III. Pierwsze krotkie panowanie Gotarzesa. Zostaje on wygnany, a krolem zostaje Wardan. Panowanie Wardana. Jego wojna z Izatesem. Jego śmierć. Drugie panowanie Gotarzesa. Jego rywalizacja z bratankiem, Meherdatesem. Jego śmierć. Krotkie i niechlubne panowanie Wononesa II /212

Rozdział XVI. Panowanie Wologazesa I. Jego pierwsza proba podboju Armenii kończy się niepowodzeniem. Jego spór z Izatesem. Inwazja Dahów i Saków na właściwą Partię. Drugi atak Wologazesa na Armenię. Tyrydates zostaje krolem. Pierwsza wyprawa Korbulona. Częściowe poddanie się Wologazesa. Bunt Wardana. Druga wyprawa Korbulona. Armenia przekazana Tygranesowi. Bunt Hyrkanii. Trzeci atak Wologazesa na Armenię. Klęska Petusa i przywrocenie władzy Tyrydatesa. Ostatnia wyprawa Korbulona i ustalenie warunków pokoju. Tyrydates w Rzymie. Prawdopodobny czas śmierci Wologazesa /223

Rozdział XVII. Skutki ustanowienia Tyrydatesa w Armenii objawiły się przede wszystkim w postaci długiego okresu pokoju między Partią a Rzymem. Historia Partii w tym czasie pozostaje jednak pełna niejasności. Stosunki Wologazesa I z Wespazjanem układały się poprawnie do czasu, gdy inwazja Alanów na Azję Zachodnią wystawiła je na próbę /224

Rozdział XVIII. Panowanie Chosroesa I. Ogólna sytuacja na Wschodzie dająca Trajanowi przewagę. Plany podboju Trajana. Niepowodzenie poselstwa Chosroesa I do Trajana. Wielka wyprawa Trajana. Kampania z 115 roku n.e. Kampania z 116 roku n.e. Śmierć Trajana i zrzeczenie się przez Hadriana podbojów partyjskich. Spotkanie Chosroesa I z Hadrianem. Jego konsekwencje. Śmierć Chosroesa I i wstąpienie na tron Wologazesa II /253

Rozdział XIX. Panowanie Wologazesa II. Inwazja Alanów. Kontakty między Wologazesem a Antoninusem Piusem. Śmierć Wologazesa II i wstąpienie na tron Wologazesa III. Agresywna wojna Wologazesa III przeciwko Rzymowi. Kampania z 162 r. n.e. Werus wysłany na Wschod. Kontynuacja wojny. Straty poniesione przez Partię. Śmierć Wologazesa III /270

Rozdział XX. Wstąpienie na tron Wologazesa IV. Sojusz z nim zawarty przez Pescenniusza Nigra, udział Partii w sporze między Nigrem a Sewerem, bunt Mezopotamii przeciwko Rzymowi. Pierwsza wyprawa Sewera na Wschód i jej wyniki. Druga wyprawa oraz sukcesy Sewera. Jego porażka pod Hatrą. Ogólne wyniki wojny. Śmierć Wologazesa IV /282

Rozdział XXI. Walka między dwoma synami Wologazesa IV – Wologazesem V i Artabanusem IV. Utrzymanie władzy przez obu książąt. Ambicje Karakalli. Jego działania na Wschodzie. Jego postanowienie, by wszcząć wojnę z Partią. Pierwsza propozycja złożona Artabanusowi IV. Zakłopotanie Artabanusa IV. Karakalla najeżdża Partię. Jego sukcesy i śmierć. Makryn, pokonany przez Artabanusa IV, zgadza się na warunki pokoju. Bunt Persów pod wodzą Artakserksesa. Przedłużająca się walka. Śmierć Artabanusa IV i upadek imperium partyjskiego /295

Rozdział XXII. O architekturze i sztuce dekoracyjnej Partów /314

Rozdział XXIII. Zwyczaje Partów – w religii, na wojnie, w dyplomacji i stosunkach z innymi narodami, na dworze, w życiu prywatnym. Stopień wyrafinowania, jaki osiągnęli. Stopniowy upadek ich gustu i wiedzy /331

Mapy, ilustracje  /358