Dylematy lojalności ziemiaństwa polskiego w okresie zaborów

Redakcja: Stanisław Borowiak

Rok wydania: 2025

Liczba stron: 234

Okładka: twarda

Format: 21,5 cm x 21,5 cm

Studia i Materiały Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Tom XII

Monografia jest próbą uchwycenia złożonych procesów adaptacji, oporu i negocjacji tożsamości wśród polskich elit ziemiańskich pod panowaniem trzech mocarstw rozbiorowych. Autorzy poszczególnych artykułów pokazują, że w sytuacji zniewolenia wybory polityczne i społeczne nie mieściły się w prostym podziale na zdradę i bohaterstwo. W XIX i na początku XX w. Polacy mogli być lojalni wobec obcego władcy, wobec rodaków, wobec małej ojczyzny czy własnych przekonań i religii; różne formy lojalności często się krzyżowały i wykluczały. Decyzje – zwłaszcza o wstąpieniu do służby państwa zaborczego – podejmowano nie tylko z powodów ideowych, lecz przede wszystkim dla ratowania majątków czy zapewnienia rodzinie bytu”.

- z recenzji prof. UWM dr hab. Marii Korybut-Marciniak

Spis treści:

Wprowadzenie /3

Część I. Panoramy / 7

Dariusz Nawrot - Szlachta guberni zachodnich wobec Rosji na przełomie XVIII i XIX wieku /8

Adam Paczuski - My z Napoleonem? Czy przeciw Napoleonowi? Polacy i „polskie” formacje w armiach koalicji antynapoleońskich /22

Witold Molik - Ugodowcy w Wielkim Księstwie Poznańskim w latach 1815–1918 w świetle historiografii /52

Wiesław Caban - Stosunek ziemiaństwa z Ziem Zabranych do służby Polaków w carskim korpusie oficerskim /68

Tadeusz Epsztein - Wrogowie czy „nasi” – stosunek ziemiaństwa do Rosjan w zaborze rosyjskim w II połowie XIX w. /80

Roman Jurkowski - Lojalizm polityczny polskich ziemian z Ziem Zabranych w XIX wieku w konfrontacji z realiami życia codziennego (do 1905 roku) /100

Część II. Szkice /113

Maria Czeppe - Od obywatelki Rzeczypospolitej do pruskiej poddanej. Z pamiętnika Karoliny z Sapiehów Sołtykowej z roku 1795 /114

Dawid Madziar - Dylematy? Książę Antoni Paweł Sułkowski (1785–1836) i Napoleon /126

Tomasz Kargol - Dylematy lojalności rodu Sanguszków w epoce rozbiorów /146 

Kazimierz Karolczak - Od spiskowca do ministra. Cztery pokolenia Dzieduszyckich w relacjach z Wiedniem /168

Jarosław Kita, Ziemiański krąg lojalistów związanych z margrabią Aleksandrem Wielopolskim /190

Mariusz Kulik - Dylematy lojalności Polaków służących w armii rosyjskiej – bracia Dowborowie-Muśniccy /206

Noty o autorach /221 

Sprawozdanie i dyskusja /228