Czterdzieści miast-ogrodów. Dzieje budowy i architektura kolonii urzędniczych na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1924

Data publikacji nie jest przypadkowa – w tym roku mija sto lat od publikacji przez Ministerstwo Robót Publicznych Rzeczypospolitej Polskiej zeszytów „Budowa domów dla urzędników państwowych”, opisujących rozpoczętą w połowie 1924 r. akcję budowy osiedli mieszkaniowych dla pracowników administracji publicznej.

Akcja budowy osiedli mieszkaniowych dla pracowników administracji publicznej jest dziś zakorzeniona w świadomości tylko nielicznych badaczy. Projekt kolonii urzędniczych – nazwanych przez autora „miastami-ogrodami” – jest świadectwem kompleksowej polityki publicznej oraz ambicji odradzającego się kraju. Niewątpliwie można mówić o dwuwymiarowym aspekcie budowy tych osiedli. Autor, precyzyjnie opisując zamysł urbanistyczny i architektoniczny, nie poprzestaje jedynie na analizie warstwy materialnej i funkcjonalnej omawianych zabytków. W projekcie budowlanym dostrzega również ważny kontekst propagandowy.

Książka jest bogato ilustrowana, a wśród planów, rycin i zdjęć znajduje się szereg trudno dziś dostępnych materiałów źródłowych. Autor prezentuje kompleks zabytków architektoniczno-urbanistycznych, który do tej pory nie był odpowiednio zabezpieczany i poddawany pracom konserwatorskim, ani nawet właściwie zinwentaryzowany i opisany. Do 1989 r. przyczyny tego stanu rzeczy były oczywiste, a prezentacja obecności polskiej na terenie dawnej Rzeczypospolitej niemożliwa do podjęcia. Niestety, dzisiaj z powodu obecnej sytuacji politycznej na Białorusi również trudno mówić o swobodzie prowadzenia badań naukowych nad tą częścią polskiej spuścizny kulturowej doby międzywojnia. Jak przyznaje sam autor, archiwa wciąż skrywają wiele istotnych dokumentów.

„Prezentowana monografia jest wartościowym studium naukowym i poznawczym, bezprecedensową i udaną próbą podsumowania znacznej ilości informacji na temat budowy kolonii dla urzędników państwowych w latach 1924-1925 w II Rzeczypospolitej. Dziedzictwo tego architektoniczno-urbanistycznego fenomenu znajduje się obecnie na terytorium czterech państw (Polski, Litwy, Ukrainy, Białorusi) i jest dowodem wspólnej historii, przykładem realizacji koncepcji europejskich i ich adaptacji do tradycji narodowych.” - dr hab. Olga Mychajłyszyn, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie

„Publikacja wypełnia poważną lukę w badaniach nad historią architektury polskiej dwudziestolecia międzywojennego – w oparciu o gruntowne analizy źródłowe ukazuje pełen obraz zagadnienia, weryfikując wiele dotychczasowych opinii. W istotny sposób poszerza naszą wiedzę o pozostawionym poza granicami Polski dziedzictwie, wskazując na konieczność jego ochrony. Jednocześnie jest barwną, fascynującą opowieścią o realiach kresowej prowincji w czasach II Rzeczypospolitej oraz próbie urzeczywistnienia neoromantycznej wizji polskiej przestrzeni, z zastosowaniem form stylu narodowego i howardiańskiej idei miasta-ogrodu.”  - dr hab. Małgorzata Dolistowska, Politechnika Białostocka 

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Od wydawcy  /7

Wstep /13

Wstęp /9

Rozdział 1. Kontekst /21

Rozdział 2. Plan /61

Rozdział 3. Projekt /97

Rozdział 4. Realizacja /169

Rozdział 5. Stan zachowania /199

Zakończenie /219

KATALOG /229

Summary /353

Bibliografia /371

Spis ilustracji /395

Indeks osobowy /407

Indeks nazw geograficznych  /411