Biskupi w realiach PRL

Autor: Rafał Łatka

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 536

Okładka: twarda

Format: 17,0 cm x 24,5 cm

W okresie rządów komunistycznych w Polsce w latach 1944–1989 Kościół katolicki odgrywał rolę daleko wykraczającą poza realizowaną misję duszpasterską. Duchowieństwo angażowało się we wszystkie niemal płaszczyzny życia społecznego i niejednokrotnie doświadczało z tego powodu represji. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. proces ten się nasilił, a Kościół w wielu dziedzinach życia zastępował coraz bardziej niewydolne państwo. Mimo funkcjonowania we wrogim wobec każdej religii systemie politycznym, wzorowanym na Związku Sowieckim, nie tylko przetrwał, lecz także znacznie powiększył swój społeczny autorytet. Przyczynili się do tego z pewnością wybitni przedstawiciele Episkopatu Polski. W publikacji znalazło się siedemnaście tekstów. Trzynaście ma charakter klasycznych artykułów naukowych na temat ważnych zagadnień związanych z działalnością poszczególnych biskupów, a pozostałe cztery to opracowania źródłowe, zawierające oprócz analizy także nieznane wcześniej materiały archiwalne.

Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego Instytutu Pamięci Narodowej „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944–1989”.

Spis treści:

Przedmowa (Jan Żaryn) /7

Wstęp /11

Studia /17

Czy Kościół katolicki był permanentną opozycją wobec rządów komunistów w Polsce „ludowej”? (współautor: Jan Żaryn) /19

Znaczenie kardynała Adama Stefana Sapiehy dla Episkopatu Polski w realiach komunistycznej władzy (1945–1951) /61

Działalność i nauczanie społeczne prymasa Stefana Wyszyńskiego (1948–1981). Zarys zagadnienia /72

Dziennik Pro memoria prymasa Stefana Wyszyńskiego jako źródło historyczne /96

Wokół dwóch porozumień. Prymasa Stefana Wyszyńskiego koncepcja modus vivendi z władzami komunistycznymi (1949–1956) /126

Prymas Stefan Wyszyński w okresie przełomu 1956–1957 /145

Kardynał Wyszyński i arcybiskup Wojtyła w „grze” milenijnej władz PRL /164

Prymas Stefan Wyszyński wobec rzeczywistości społeczno-politycznej PRL w 1968 roku /183

„Postawa nasza musi być jasna i czytelna dla narodu”. Biskup Ignacy Tokarczuk jako członek Episkopatu Polski w  okresie prymasostwa kardynała Stefana
Wyszyńskiego (1965–1981) (współautor: Józef Wołczański) /204

„Sprawa wrocławska”, czyli spór Kościoła z państwem o następcę kardynała Bolesława Kominka (1974–1976) /254

Episkopat Polski wobec współpracy duchowieństwa z opozycją solidarnościową 1980–1989 na tle relacji państwo–Kościół /289

Niełatwe relacje kardynała Macharskiego z duchownymi współpracującymi z opozycją (13 grudnia 1981 r. –1989) – zarys zagadnienia /337

„Klasyczny niemal przedstawiciel wojującego klerykalizmu”. Biskupi pomocniczy prezentujący opozycyjną wobec władz PRL postawę w perspektywie raportów
sprawozdawczych wydziałów do spraw wyznań z lat 1982–1985 /365

Materiały źródłowe /383

Prymas upomina prałata. Relacje arcybiskupa/kardynała Stefana Wyszyńskiego z księdzem Kazimierzem Lagoszem w świetle ich korespondencji pochodzącej
z Sekretariatu Prymasa Polski /385

Prymas i generał. Kontakty kardynała Wyszyńskiego z Władysławem Andersem w świetle ich korespondencji – przyczynek do dziejów polskiego wychodźstwa
niepodległościowego /452

Biskupi Kościoła katolickiego w  oczach Służby Bezpieczeństwa. Notatka pułkownika Stanisława Morawskiego, dyrektora Departamentu IV Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych, z 1969 roku na temat działalności Episkopatu Polski /473

Zapomniany wywiad kardynała Stefana Wyszyńskiego dla czasopisma „Le Figaro Magazine” z 1980 roku (współautor: Paweł Skibiński) /495

Wykaz skrótów /524

Indeks osób /526