Balony, teatry małp, menażerie, cyrki… Studia z dziejów widowisk warszawskich w XVIII i XIX wieku

Autor: Krzysztof Kurek

Rok wydania: 2026

Liczba stron: 331

Okładka: twarda

Format: 15,5 cm x 21,5 cm

Jak wyglądało życie kulturalne Warszawy, zanim pojawiły się kino, radio i telewizja?

Co przyciągało tysiące mieszkańców do ogrodów rozrywkowych, cyrków, menażerii, pokazów balonowych czy teatrów małp? W swojej najnowszej monografii Krzysztof Kurek proponuje czytelnikom pasjonującą podróż do świata widowisk, które przez dziesięciolecia współtworzyły rytm życia Warszawy i kształtowały wyobraźnię jej mieszkańców, zapowiadając narodziny nowoczesnej kultury masowej.

Książka opiera się przede wszystkim na szeroko zakrojonych badaniach źródłowych obejmujących prasę codzienną, afisze i druki ulotne, wspomnienia mieszkańców Warszawy oraz liczne materiały archiwalne. Warto podkreślić, że wiele analizowanych widowisk i wydarzeń nie zostało dotąd opisanych w literaturze naukowej. Poszczególne studia można czytać jako samodzielne opracowania, jednak wspólnie tworzą one nad wyraz spójną próbę rekonstrukcji „panoramy atrakcji dziewiętnastowiecznego miasta” – świata widowisk aerostatycznych, teatrów małp, menażerii, spektakli iluzjonistów i akrobatów oraz występów najwybitniejszych zespołów cyrkowych. To właśnie ta – znakomicie przez autora uchwycona – szeroka perspektywa pozwala spojrzeć na historię Warszawy z nowego punktu widzenia – czyli przez pryzmat kultury czasu wolnego, przemysłu rozrywkowego i codziennych doświadczeń mieszkańców miasta.

Monografia stanowi pionierską próbę rekonstrukcji tych obszarów historii Warszawy, które przez dziesięciolecia pozostawały na marginesie badań naukowych. Autor pokazuje, że widowiska cyrkowe, pokazy egzotycznych zwierząt, loty balonów, przedstawienia teatrów małp czy występy akrobatów nie były jedynie efemeryczną rozrywką. Współtworzyły nowoczesną kulturę miejską, wpływały na sposoby spędzania czasu wolnego, kształtowały gust publiczności i pozostawały w nieustannym dialogu z teatrem, muzyką oraz innymi dziedzinami sztuki.  

(opis wydawcy)

Spis treści: 

Od Autora /9

Warszawskie widowiska aerostatyczne w XVIII i XIX wieku /17

Teatr z cyrku rodem… Uwagi na marginesie edycji polskiego przekładu melodramatu Żoko, małpa brazylijska /82

Żoko, małpa brazylijska. Melodrama w trzech aktach z francuskiego. Edycja tekstu /144

Mało znane widowiska warszawskie z końca XVIII i pierwszej połowy XIX wieku. Wybrane epizody /199

„Oklaski i wywoływania nie ustawały na chwilę…”. Występy cyrku Ernsta Renza w Warszawie (1856, 1857, 1866) /249

„Warszawa poruszyła się na wiadomość o tym niezwykłym widowisku”, czyli Charles Blondin na Polach Mokotowskich (1865) /279

W stronę „czarnej legendy” XIX-wiecznej sztuki cyrkowej. Dwa wiersze wypisane z warszawskich gazet i ich widowiskowe konteksty /289

Spis ilustracji /306

Summary /314

Indeks nazwisk /320

O Autorze /330