Architektura monastyczna w Europie Centralnej X - XI wieku. Formy i inspiracje artystyczne

Autorka: Marta Graczyńska

Rok wydania: 2025 (2026)

Liczba stron: 246

Okładka: miękka ze skrzydełkami

Format: 21,0 cm x 30,0 cm

Publikacja poświęcona jest najstarszej architekturze monastycznej Polski, Czech i Węgier do schyłku XI wieku. W ujęciu porównawczym przedstawiono fundacje klasztorne funkcjonujące na terenach trzech kształtujących się wówczas organizmów politycznych Europy Centralnej – władztw Piastów, Przemyślidów i Arpadów.

Autorka zestawia wyniki badań archeologicznych, architektonicznych i historycznych, prezentując aktualny stan wiedzy na temat najwcześniejszych kościołów klasztornych regionu. Szczególną uwagę poświęcono zagadnieniom związanym z chronologią zabytków, ich formą architektoniczną, funkcjonowaniem przestrzeni liturgicznej oraz problematką fundacji monastycznych w kontekście przemian politycznych, społecznych i religijnych zachodzących w Europie Środkowej przełomu X i XI wieku.

Analiza rozwiązań formalnych świątyń pozwala spojrzeć na architekturę nie tylko jako na świadectwo rozwoju sztuki budowlanej, lecz także jako nośnik treści symbolicznych oraz element organizujący życie wspólnot monastycznych. Książka ukazuje związki między architekturą, liturgią i ideologią władzy, wpisując dzieje najstarszych klasztorów Europy Centralnej w szeroki kontekst kultury średniowiecznej.

Publikacja stanowi cenne opracowanie dla badaczy historii sztuki, archeologii, historii średniowiecznej i studiów nad monastycyzmem, a także dla wszystkich zainteresowanych początkami architektury sakralnej w Europie Centralnej.

Publikacja została wydana w ramach współpracy z Fundacją Chronić Dobro.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Wstęp /7

I. Początki. Nowe formy władzy, organizacja struktur Kościoła, monastycyzm /13

Organizacja Kościoła w nowo tworzonych władztwach Młodszej Europy /15

Pierwsze dynastie Młodszej Europy /29

II. Dzieje i stan badań nad architekturą monastyczną Piastów, Przemyślidów i Arpadów /49

Dzieje badań nad wczesnopiastowską architekturą monastyczną /51

Dzieje i stan badań nad architekturą przemyślidzkich założeń opackich /75

Dzieje i stan badań nad murowaną architekturą arpadzkich założeń monastycznych/97

III. Analiza reliktów i form. Konteksty i inspiracje artystyczne /179

Relikty: analiza, rekonstrukcja poszczególnych budowli /181

Forma: analiza, związki z chronologią oraz z funkcjami liturgiczną i sepulkralną przestrzeni kościoła /213

Inspiracje artystyczne: w poszukiwaniu źródeł /259

Zakończenie /323

Wykaz skrótów /329

Bibliografia /331

Źródła i spis ilustracji /375

Indeks topograficzny/381

Indeks osobowy /387

Summary /395